Image: old Byzantine icon, Public domain, via Wikimedia Commons
രക്ഷാകര ചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാന മുഹൂർത്തങ്ങളെ സുനിശ്ചിതമായൊരു ദൃശ്യഘടനയിലേക്ക് ഏകോപിപ്പിക്കുകയാണ് ‘നിത്യസഹായ മാതാവ്’ എന്ന ഐക്കൺ ചെയ്യുന്നത്. മറിയത്തിന്റെ കൈകളിലിരിക്കുന്ന യേശുവും, അവർക്ക് മുകളിലായി പീഡാനുഭവത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങൾ വഹിച്ചുനിൽക്കുന്ന രണ്ട് പ്രധാന ദൂതന്മാരും ചിത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതൊരു കഥാവിവരണമല്ല, മറിച്ച് അവതാരത്തിന്റെയും പീഡാനുഭവത്തിന്റെയും മധ്യസ്ഥതയുടെയും തത്വങ്ങളെ അതീവ സുസ്ഥിരമായൊരു കാഴ്ചാക്രമത്തിൽ വിന്യസിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഗ്രീക്ക് അക്ഷരങ്ങളായ MP–ΘΥ (Meter Theou - ദൈവമാതാവ്), ΙϹ–ΧϹ (Iēsous Christos - യേശുക്രിസ്തു) എന്നിവ രൂപങ്ങളുടെ സ്വത്വം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. മിഖായേൽ (ΟΑΜ), ഗബ്രിയേൽ (ΟΑΓ) ദൂതന്മാരും സമാനമായ ചുരുക്കെഴുത്തുകളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സഭയുടെ ദൈവശാസ്ത്ര പദാവലിയെ ചിത്രത്തിന്റെ ദൃശ്യഭാഷയുമായി ഈ അക്ഷരങ്ങൾ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ചിത്രത്തിനുള്ളിലെ ചലനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നത് ശിശുവായ ക്രിസ്തുവിൽ നിന്നാണ്. തന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന പീഡാനുഭവങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന കുരിശും കുന്തവും സ്പോഞ്ചും വഹിച്ചുനിൽക്കുന്ന ദൂതന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് ക്രിസ്തു തിരിയുന്നു. ആ ഭയത്തിലോ വെപ്രാളത്തിലോ ഒരു പാദരക്ഷ കാലിൽ നിന്ന് ഊർന്നുപോകുന്നു; ശരീരം മറിയത്തിന്റെ വക്ഷസ്സിലേക്ക് ചരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത് ദൂതൻ വഹിക്കുന്ന കുരിശിലേക്ക് നീളുന്ന ഒരു നൈരന്തര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. മറിയത്തിന്റെ കൈകൾ ഈ ചലനത്തെ സമതുലിതമാക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു കൈകൊണ്ട് ശിശുവിനെ താങ്ങുമ്പോൾ മറുകൈ കൊണ്ട് അവന്റെ കൈകളെ സൗമ്യമായി പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശിശുവിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് മാത്രം ചേർത്തുപിടിക്കാനല്ല മറിയം ശ്രമിക്കുന്നത്; മറിച്ച് തന്റെ കൈ വിരലുകളിലൂടെ ശിശുവിനെത്തന്നെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുകയാണ്. ‘വഴി കാണിച്ചുതരുന്നവൾ’ (Hodegetria) എന്ന പാരമ്പര്യത്തെയാണ് ഈ കൈകളുടെ വിന്യാസം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. മറിയം ശിശുവിന് താങ്ങാവുമ്പോൾത്തന്നെ അവനിലേക്ക് ലോകത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കൈത്തണ്ടയുടെ കോൺ മുന്നിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത് ക്രിസ്തുവിനെ കാഴ്ചക്കാരന് മുന്നിൽ സമർപ്പിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. ക്രിസ്തുവിന്റെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തെ മായ്ച്ചുകളയാതെ തന്നെ മറിയം ഇവിടെ ഒരു മധ്യസ്ഥയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ദൃശ്യപരമായ ജ്യാമിതി ഈ ഘടനയെ കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കുന്നുണ്ട്. പ്രധാന ദൂതന്മാരും മറിയത്തിന്റെയും ഉണ്ണിയേശുവിന്റെയും കൈകളും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന ത്രികോണാകൃതി ദൈവിക ക്രമത്തിലെ ഐക്യത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ ത്രികോണം പീഡാനുഭവ ഉപകരണങ്ങളെയും ക്രിസ്തുവിനെയും മാതൃസഹജമായ സംരക്ഷണത്തെയും ഒരേ ചട്ടക്കൂട്ടിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. മറിയത്തിന്റെ കൈകൾക്കും ശിശുവിന്റെ ശിരസ്സിനും ഇടയിലുള്ള രണ്ടാമതൊരു ത്രികോണം അവതാരം ചെയ്ത വചനത്തിന് ഒരു തൊട്ടിലായി മാറുന്നു. ഈ ജ്യാമിതീയ പാളികളിലൂടെ കാഴ്ചക്കാരന്റെ നോട്ടം ദൂതന്മാരിലേക്കും ശിശുവിലേക്കും മറിയത്തിന്റെ മധ്യസ്ഥതയിലേക്കും നിരന്തരം സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
നോട്ടങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യമാണ് ഈ ഐക്കണിന്റെ സവിശേഷത. മറിയം ശിശുവിനെ നോക്കുന്നില്ല; പകരം അവളുടെ കണ്ണുകൾ നേരിട്ട് കാഴ്ചക്കാരനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു. ക്രിസ്തു തനിക്ക് ലഭിക്കാനിരിക്കുന്ന പീഡാനുഭവങ്ങളെ നേരിടുമ്പോൾ, മറിയം മാനവകുലത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് വചനത്തെ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മറിയത്തിന്റെ ശിരോവസ്ത്രത്തിലെ നക്ഷത്രം ക്രിസ്തുവെന്ന പ്രകാശത്തെ ലോകത്തിന് നൽകിയവൾ എന്ന പദവിയെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ‘കടലിലെ താരം’ എന്ന വിശേഷണം പോലെ, വിശ്വാസികളെ ക്രിസ്തുവിലേക്ക് നയിക്കുന്ന അടയാളമായി ആ നക്ഷത്രം മാറുന്നു. നിറങ്ങളുടെ വിന്യാസവും ചിത്രത്തിന് ഗൗരവം നൽകുന്നുണ്ട്. മറിയത്തിന്റെ കടുംനിറത്തിലുള്ള പുറംകുപ്പായം മുഖങ്ങളിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ, സ്വർണ്ണ പശ്ചാത്തലം ഈ രംഗത്തെ ഭൗതിക ലോകത്ത് നിന്ന് നിത്യതയുടെ ദൃശ്യഭാഷയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു.
അവതാരം, പീഡാനുഭവം, മധ്യസ്ഥത എന്നീ ദർശനങ്ങൾ ഇതിൽ ഏകോപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ജ്യാമിതിയും നിയന്ത്രിതമായ വൈകാരികതയും ഈ ഐക്കണിനെ കേവലം ഭക്തിപരമായ ഒരു ചിത്രത്തിൽ നിന്ന് ഉന്നതമായ കലാരൂപമായി മാറ്റുന്നു. ‘നിത്യസഹായം’ എന്ന സങ്കല്പം ഇവിടെ വ്യക്തമാകുന്നത് അത്ഭുതപ്രവൃത്തികളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലല്ല, മറിച്ച് അവതാരം ചെയ്ത ക്രിസ്തുവിനെ താങ്ങുകയും അവനിലേക്ക് മനുഷ്യരെ നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മാതാവിന്റെ അനുസ്യൂതമായ സാന്നിധ്യത്തിലൂടെയാണ്. ക്രിസ്തുവിനെ തനിക്കായി മാത്രം കരുതിവെക്കാതെ, ഒരേസമയം അവനെ ചേർത്തുപിടിക്കുകയും ലോകത്തിന് നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന മറിയത്തിന്റെ ഈ രീതി ക്രൈസ്തവ പാരമ്പര്യത്തിലെ ‘തിയോടോക്കോസ്’ എന്ന സത്യത്തെ ദൃശ്യപരമായി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ചിത്രത്തിന്റെ ഘടന ആ ക്രമത്തെ ഭംഗം കൂടാതെ നിലനിർത്തുന്നു: ശിശു കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തും, മറിയത്തിന്റെ നോട്ടവും ചലനങ്ങളും ആ കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള വഴിയായും മാറുന്നു.