പുനരാലോചനകൾ
മുൻപത്തെ പ്രബന്ധങ്ങളിൽ വിശകലനം ചെയ്തതുപോലെ, ആധുനിക ശാസ്ത്രം അതിന്റെ വിജയങ്ങളിലൂടെ നിയമബദ്ധവും എന്നാൽ അതീവ അനിശ്ചിതവുമായ (Contingent) ഒരു ലോകത്തെയാണ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. ഭൗതിക നിയമങ്ങൾ പ്രതിഭാസങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, എന്തുകൊണ്ട് അത്തരം നിയമങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യത്തിന് അവ ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല. റിഡക്ഷനിസ്റ്റ് തന്ത്രങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രതിഭാസങ്ങളെ ലളിതമായ ഘടകങ്ങളിലേക്ക് ചുരുക്കി വിശദീകരിക്കുമെങ്കിലും, എന്തുകൊണ്ട് ശൂന്യതയ്ക്ക് പകരം ഇങ്ങനെയൊരു ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന മൗലികമായ ചോദ്യത്തെ അവ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നില്ല. എട്ടാമത്തെ പ്രബന്ധത്തിൽ തോമസ് അക്വീനാസിന്റെ മെറ്റാഫിസിക്കൽ മറുപടി വിശകലനം ചെയ്തിരുന്നു. വിശദീകരണങ്ങൾ അനിയന്ത്രിതമായി അവസാനിക്കാതിരിക്കണമെങ്കിൽ, അസ്തിത്വത്തിന് സത്തപരമായ ഒരു ആധാരശില അനിവാര്യമാണെന്നും, ആ ആധാരശില സ്വരൂപവും നിലനിൽപ്പും ഭിന്നമല്ലാത്ത ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമായിരിക്കണമെന്നും അവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഈ പ്രബന്ധം അതിന്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്. അക്വീനാസിന്റെ മെറ്റാഫിസിക്കൽ ചട്ടക്കൂടിന് ആധുനിക ശാസ്ത്രം വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന ലോകത്തെ സത്യസന്ധമായി അഭിമുഖീകരിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നതാണ് ഇവിടെ ഉയരുന്ന ചോദ്യം. ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രം ക്ലാസിക്കൽ ‘വസ്തുക്കളെ’ മാറ്റിപ്രതിഷ്ഠിച്ച് ക്വാണ്ടം ഫീൽഡുകളെയും ഗണിതശാസ്ത്ര സമമിതികളെയും കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ അക്വീനാസിന്റെ യുക്തിക്ക് പ്രസക്തിയുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
റിഡക്ഷനിസത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുമ്പോൾ
ആധുനിക റിഡക്ഷനിസത്തെ യാതൊരു നിബന്ധനകളുമില്ലാതെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് തന്നെ ഈ അന്വേഷണം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാം. യാഥാർത്ഥ്യം എന്നത് അടിസ്ഥാനപരമായി സമമിതി നിയമങ്ങളാലും സംവേദനങ്ങളാലും നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന ക്വാണ്ടം ഫീൽഡുകളാണെന്ന് കരുതുക. നാം കാണുന്ന വസ്തുക്കൾ കേവലം ആവിർഭാവ പാറ്റേണുകൾ (Emergent patterns) മാത്രമാണെന്നും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വിവരണം ഭൗതികമല്ല, മറിച്ച് ഗണിതശാസ്ത്രപരമാണെന്നും സമ്മതിക്കാം. ഈ കാഴ്ചപ്പാടിനെ അക്വീനാസിന്റെ വാദങ്ങൾ എതിർക്കുന്നില്ല. അക്വീനാസിന്റെ യുക്തി ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക ഭൗതികശാസ്ത്ര മാതൃകയെ ആശ്രയിച്ചല്ല നിൽക്കുന്നത്. അത് മധ്യകാല ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നോ അരിസ്റ്റോട്ടിലിയൻ രസതന്ത്രത്തിൽ നിന്നോ കടമെടുത്ത ഒന്നല്ല. മറിച്ച്, ശാസ്ത്രം ഏതൊന്നിനെയാണോ അടിസ്ഥാനപരമായി (Fundamental) കാണുന്നത്, അവിടേക്കാണ് അക്വീനാസിന്റെ ചോദ്യങ്ങൾ ചെന്നെത്തുന്നത്. ഇവിടെ പ്രസക്തമായ ചോദ്യം ഇതാണ്: ആധാരശിലയായി ശാസ്ത്രം കാണുന്ന ഈ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ—ക്വാണ്ടം ഫീൽഡുകളായാലും സമമിതികളായാലും—അനിവാര്യമായതാണോ (Necessary) അതോ അനിശ്ചിതമാണോ (Contingent)? ക്വാണ്ടം ഫീൽഡുകൾ മറ്റൊന്നാകാൻ സാധ്യതയില്ലായിരുന്നു എന്ന് തെളിയിക്കാൻ ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന് കഴിയില്ല. ഇവ മറ്റൊന്നാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നു എങ്കിൽ, അനിശ്ചിതത്വം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു. റിഡക്ഷനിസം അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ സ്ഥാനം മാറ്റുക മാത്രമേ ചെയ്യുന്നുള്ളൂ; അതിനെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല.
സത്തയും വിവരണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വിവേചനം
അക്വീനാസ് ‘സത്ത’ (Substance) എന്ന് പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ അതിനർത്ഥം മറ്റൊന്നിന്റെ വിവരണം എന്ന നിലയിലല്ലാതെ, സ്വയമായി നിലനിൽക്കുന്ന എന്തിനെയും എന്നാണ്. ക്വാണ്ടം ഫീൽഡുകൾ കേവലം ഗണിതശാസ്ത്ര ഉപകരണങ്ങളല്ല, മറിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവയാണെങ്കിൽ അവ അക്വീനിയൻ അർത്ഥത്തിൽ സത്തകൾ തന്നെയാണ്. എന്നാൽ സമമിതികളും ഗണിതശാസ്ത്ര ഘടനകളും സ്വയമായി നിലനിൽക്കുന്ന സത്തകളല്ല. അവ വസ്തുക്കളുടെ പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങളാണ്. നിയമങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നുവെന്നോ സമവാക്യങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നുവെന്നോ സംസാരിക്കാറുണ്ട്. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ഈ ഭാഷാശൈലി തെറ്റല്ലെങ്കിലും മെറ്റാഫിസിക്സിൽ ഇത് ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ടാക്കും. നിയമങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; അവ വിവരിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. സമവാക്യങ്ങൾ കാരണങ്ങളല്ല; അവ നിരീക്ഷണങ്ങളാണ്. അസ്തിത്വം ആവശ്യമുള്ളത് സത്തകൾക്കാണ്. വിവരണങ്ങൾക്ക് അസ്തിത്വത്തെ വിശദീകരിക്കാനാവില്ല, കാരണം അവ സ്വയമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല. മെറ്റാഫിസിക്കൽ കണിശതയോടെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ സത്തകൾക്ക് മാത്രമേ നിലനിൽപ്പുള്ളൂ; വിവരണങ്ങൾക്ക് ആ നിലനിൽപ്പിനെ താങ്ങാനാവില്ല.
അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ സത്തപരമായ ഘടന
അക്വീനാസിന്റെ വിശകലനത്തിൽ അനിശ്ചിതത്വം എന്നത് അറിവില്ലായ്മയല്ല, മറിച്ച് അസ്തിത്വത്തിന്റെ തന്നെ ഘടനയാണ്. അനിശ്ചിതമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യം എന്നാൽ അതിന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ (Essence) നിലനിൽപ്പ് (Existence) ഉൾപ്പെടാത്തതാണ്. ഒരു ക്വാണ്ടം ഫീൽഡിന്റെ സ്വഭാവവും അതിന്റെ സമമിതികളും സമവാക്യങ്ങളും പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ ആ വിവരണം ആ ഫീൽഡ് എന്തുകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. അതിന്റെ സ്വരൂപം നിലനിൽപ്പിനെ അനിവാര്യമാക്കുന്നില്ല. സത്തയുടെ ഈ വിഭജനമാണ് അനിശ്ചിതത്വം. ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണങ്ങൾ വസ്തുക്കൾ നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് മുൻകൂട്ടി സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് അവയുടെ പെരുമാറ്റത്തെ വിശദീകരിക്കുമ്പോൾ, അവയുടെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ അനിവാര്യത തെളിയിക്കാൻ ശാസ്ത്രത്തിന് സാധിക്കുന്നില്ല.
ക്വാണ്ടം ഫീൽഡുകൾ നിലനിൽക്കുന്നത് പ്രപഞ്ച നിയമങ്ങൾ കാരണമാണെന്ന വാദം സൂക്ഷ്മ പരിശോധനയിൽ പരാജയപ്പെടും. നിയമങ്ങൾ എന്നത് വസ്തുക്കളെ സംബന്ധിച്ച സത്യങ്ങളാണ്; അവ സ്വയമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുക്കളല്ല. ഭാഷയിലെ വ്യാകരണ നിയമങ്ങൾക്ക് വാചകങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കാനാവില്ല; അവ വാചകങ്ങൾ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു എന്ന് മാത്രമേ വ്യക്തമാക്കുന്നുള്ളൂ. നിയമങ്ങൾ ഉണ്ടാവണമെങ്കിൽ തന്നെ അതിന് മുൻപേ ആ നിയമങ്ങൾക്ക് വിധേയമായ സത്തകൾ ഉണ്ടായേ തീരൂ. നിയമങ്ങളെ അനിവാര്യമായ ഒന്നായി ആർക്കും സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയില്ല. അവയെ അനിശ്ചിതമായി കണ്ടാൽ വീണ്ടും ആധാരശിലയെ തേടേണ്ടി വരും. അതുകൊണ്ട് നിയമങ്ങൾക്ക് നിലനിൽപ്പിന്റെ വിശദീകരണം പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് അക്വീനാസ് ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു. നിയമങ്ങൾ അസ്തിത്വത്തിന് ആധാരമാകുന്നില്ല, അവ അസ്തിത്വത്തെ വിവരിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്.
അനന്തമായ ചങ്ങലയും വിശദീകരണത്തിന്റെ മിഥ്യയും
അനിശ്ചിതമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മറ്റൊരു അനിശ്ചിത യാഥാർത്ഥ്യം കൊണ്ട് വിശദീകരിക്കാൻ ശാസ്ത്രത്തിന് സാധിക്കും. എന്നാൽ ഇത്തരം വിശദീകരണങ്ങൾ അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ മണ്ഡലത്തിന് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നില്ല. ഒരു അനന്തമായ വിശദീകരണ ശൃംഖലയെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചാലും ഇത് പ്രസക്തമാണ്. ആ ശൃംഖലയിലെ ഓരോ കണ്ണിയും സ്വന്തമായി നിലനിൽപ്പില്ലാത്തതാണെങ്കിൽ, ആ ചങ്ങലയുടെ നീളം കൂട്ടുന്നത് കൊണ്ട് അസ്തിത്വത്തിന്റെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഇത് സമയത്തിനുള്ളിലെ തുടക്കത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കമല്ല. മറിച്ച്, വിശദീകരണം എന്നത് നിലനിൽപ്പിനെ മുൻകൂട്ടി സ്വീകരിക്കുകയാണോ അതോ അതിനെ ആധാരപ്പെടുത്തുകയാണോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യമാണ്. വിശദീകരണം വെറുമൊരു ‘ബ്രൂട്ട് ഫാക്റ്റിൽ’ അവസാനിക്കാതിരിക്കണമെങ്കിൽ അനിശ്ചിതമല്ലാത്ത ഒന്ന് നിലനിൽക്കണം. കടമെടുത്ത നിലനിൽപ്പുകൾ കൊണ്ട് മാത്രം അസ്തിത്വത്തിന്റെ ചോദ്യത്തെ നേരിടാനാവില്ല.
സത്തപരമായ പങ്കാളിത്തം
നിലനിൽപ്പ് എന്നത് ഭൗതികമായി പകർന്നുനൽകുന്ന ഒരു ഗുണമല്ല. ഒരു അനിശ്ചിത വസ്തു അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ കടം വാങ്ങുന്നു എന്ന് പറയുമ്പോൾ, അതൊരു ഭൗതിക മെക്കാനിസമല്ല. പങ്കാളിത്തം (Participation) എന്നത് അസ്തിത്വത്തിന്റെ സത്തപരമായ ആശ്രിതത്വത്തെ അടയാളപ്പെടുത്താനുള്ള അക്വീനാസിന്റെ മാർഗ്ഗമാണ്. അനിശ്ചിത വസ്തുക്കൾ യാഥാർത്ഥ്യമാണ്, എന്നാൽ അവയുടെ നിലനിൽപ്പ് അവയുടെ സ്വരൂപത്താൽ സിദ്ധിക്കുന്നതല്ല. പങ്കാളിത്തം എന്നത് ഒരു രൂപകമല്ല, മറിച്ച് അസ്തിത്വത്തിന്റെ സത്തപരമായ ആശ്രിതത്വത്തെ ഒട്ടും ചോർന്നുപോകാതെ അടയാളപ്പെടുത്താനുള്ള യുക്തിപരമായ മാർഗ്ഗമാണ്. ഇവിടെ ഒരു ഭൗതിക മെക്കാനിസവും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നില്ല. യാതൊരുവിധ പ്രക്രിയയോ, പ്രതിപ്രവർത്തനമോ, ഭൗതികമായ കൈമാറ്റമോ ഇവിടെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഇതൊരു സത്തപരമായ (ontological) വാദമാണ്: അനിശ്ചിതമായ ലോകം യുക്തിഭദ്രമായി മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ, നിലനിൽപ്പ് തന്നെ വിശദീകരിക്കപ്പെടാതെ അവശേഷിക്കരുത്. കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഭൗതിക മാതൃകയല്ല ഇത്, മറിച്ച് വിശദീകരണങ്ങൾ അനിയന്ത്രിതമായി അവസാനിക്കാതിരിക്കാൻ എന്താണ് സത്യമായിരിക്കേണ്ടത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള യുക്തിപരമായ ഒരു നിഗമനമാണ്. അക്വീനാസ് സ്വരൂപങ്ങളെ സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന വസ്തുക്കളായിട്ടല്ല കാണുന്നത്. അനിശ്ചിത വസ്തുക്കളിൽ സ്വരൂപവും നിലനിൽപ്പും ഒരൊറ്റ പ്രവൃത്തിയായിട്ടാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. സ്വരൂപങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന സത്തകൾ എങ്ങനെയാണെന്ന് നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അവ നിലനിൽപ്പിനോട് മത്സരിക്കുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് നിലനിൽപ്പ് എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നവയാണ്. സത്തകൾ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ, അവയുടെ നിലനിൽപ്പിന്റെ രീതിയെയാണ് സ്വരൂപങ്ങൾ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.
നിരന്തരമായ അസ്തിത്വവും സത്തപരമായ ആധാരശിലയും
അനിശ്ചിത വസ്തുക്കൾക്ക് സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിനെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, അവയുടെ ആശ്രിതത്വം എന്നത് തുടർച്ചയായ ഒന്നാണ്. നിലനിൽപ്പ് എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം നൽകപ്പെട്ട ഒന്നല്ല. ആധാരശിലയുടെ സാന്നിധ്യം ഇല്ലാതായാൽ അനിശ്ചിത വസ്തുക്കൾക്ക് നിലനിൽക്കാനേ സാധിക്കില്ല. ഇതിനർത്ഥം പ്രകൃതി പ്രക്രിയകളിൽ ആധാരശില ഇടപെടുന്നു എന്നല്ല. മറിച്ച്, ഭൗതിക കാരണങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നതിനും പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനും സത്തപരമായ ഈ ആധാരശില അനിവാര്യമാണ് എന്നാണ്. അക്വീനാസിന്റെ ഭാഷയിൽ, പ്രാഥമിക കാരണം വസ്തുക്കളെ ദ്വിതീയ കാരണങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കാൻ പ്രാപ്തമാക്കുന്നു. ഭൗതിക നിയമങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു, കാരണങ്ങൾ ഫലങ്ങൾ ഉളവാക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം സംഭവിക്കുന്നത് ആധാരശിലയുടെ നിരന്തരമായ സാന്നിധ്യം ഉള്ളതുകൊണ്ടാണ്. ഇത് ലോകത്തിന്റെ സ്വയംഭരണാധികാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ആ സ്വയംഭരണാധികാരത്തെ സാധ്യമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ദാർശനികമായ പരിമിതിയും പുതിയ പന്ഥാവും
അക്വീനാസിന്റെ മെറ്റാഫിസിക്കൽ വിശകലനം റിഡക്ഷനിസത്തെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് തന്നെ അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ പ്രശ്നത്തിന് മറുപടി നൽകുന്നു. നിയമങ്ങളും ഘടനകളും അസ്തിത്വത്തിന് ആധാരമാകുന്നില്ലെന്നും വിശദീകരണം പൂർത്തിയാക്കാൻ അനിശ്ചിതമല്ലാത്ത ഒരു ആധാരശില അനിവാര്യമാണെന്നും ഇത് തെളിയിക്കുന്നു. എന്നാൽ മുൻപ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, ഈ ആധാരശിലയെ ഒരു മതപരമായ ദൈവമായി ഇതുവരെ അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. വ്യക്തിത്വമോ സ്നേഹമോ ഒന്നും ഈ ഘട്ടത്തിൽ ചർച്ചയിൽ വന്നിട്ടില്ല. അക്വീനാസ് അതീവ ശ്രദ്ധയോടെ തന്നെ തന്റെ വാദങ്ങളെ മെറ്റാഫിസിക്സിന്റെ പരിധിയിൽ നിർത്തിയിരിക്കുന്നു. ഈ കണിശതയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദർശനത്തിന് ഇന്നും ഗൗരവം നൽകുന്നത്.
അക്വീനാസിന്റെ ദർശനം അതീവ ശക്തമാണെങ്കിലും അനിശ്ചിതത്വത്തോടുള്ള ഏക മറുപടി ഇത് മാത്രമല്ല. ക്രൈസ്തവ ദാർശനിക പാരമ്പര്യത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് തന്നെ ലൈബ്നിറ്റ്സ് (Leibniz) ദർശനങ്ങളും ഇതേ പ്രശ്നം ഗൗരവകരമായി അന്വേഷിക്കുന്നു. അക്വീനാസ് അസ്തിത്വത്തിന് മുൻഗണന നൽകുമ്പോൾ ലൈബ്നിറ്റ്സ് ‘പര്യാപ്തമായ കാരണം’ (Principle of Sufficient Reason) എന്ന തത്വത്തിലൂടെയാണ് വിശദീകരണങ്ങളെ സമീപിക്കുന്നത്. അക്വീനാസ് അസ്തിത്വത്തെ വിശദീകരണത്തിന്റെ അവസാന ബിന്ദുവായി കാണുമ്പോൾ, ലൈബ്നിറ്റ്സ് ഓരോ വസ്തുതയ്ക്കും ഒരു കാരണം ഉണ്ടായേ തീരൂ എന്ന് വാദിക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ദാർശനിക നിലപാടുകൾ അനിശ്ചിതത്വത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നുവെന്ന് അടുത്ത പ്രബന്ധത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യാം.