അസ്തമയത്തിന്റെ കനകവെളിച്ചത്തിൽ ആറാടിനിന്ന താഴ്വരയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന ആ രണ്ട് ജീവബിന്ദുക്കളെപ്പോലെ നാമിന്ന് സവിശേഷമായ ഒരു വഴിത്തിരിവിൽ എത്തിനിൽക്കുന്നു. ഇതുവരെ സഞ്ചാരപഥം ഒന്നായിരുന്നു; യുക്തിയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ വ്യക്തമാക്കാവുന്നതെല്ലാം നാം കണ്ടു കഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഇനിയുള്ളത് പിരിയുന്ന വഴികളുടേതാണ്.
1. വിഭജനം എന്തുകൊണ്ട് അനിവാര്യമാകുന്നു?
ഇതുവരെയുള്ള അന്വേഷണം ഒരൊറ്റ രേഖയിലൂടെയാണ് മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയത്. ഓരോ ഘട്ടവും തൊട്ടുമുൻപത്തെ ഘട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള യുക്തിപരമായ തുടർച്ചയായിരുന്നു. അവിടെ വ്യക്തിപരമായ നിലപാടുകൾക്കോ മുൻധാരണകൾക്കോ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഏതൊരു ലോകവീക്ഷണം പുലർത്തുന്നവർക്കും ഇതുവരെയുള്ള നിഗമനങ്ങളെ അംഗീകരിക്കാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നു.
എന്നാൽ ആ അവസ്ഥ ഇപ്പോൾ മാറിയിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം (Contingency) ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യം—എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെയൊരു ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത്—കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണങ്ങൾ കൊണ്ട് പരിഹരിക്കാവുന്ന ഒന്നല്ല. ശാസ്ത്രം ദുർബലമായതുകൊണ്ടല്ല ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്; മറിച്ച്, ശാസ്ത്രം നൽകുന്ന വിശദീകരണങ്ങളുടെ ഗണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒന്നല്ല ഈ ചോദ്യം എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. കേവലം രീതിശാസ്ത്രപരമായ മിതത്വം പാലിച്ചതുകൊണ്ടോ, മറുപടി നൽകുന്നത് അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് നീട്ടിവെച്ചതുകൊണ്ടോ ഈ ചോദ്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ല. അന്തിമമായ ആ ചോദ്യം വ്യക്തമായിക്കഴിഞ്ഞാൽ, ഒരു നിലപാടും സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുക എന്നത് തന്നെ മറ്റൊരു നിലപാടായി മാറുന്നു.
2. മാറിയ സാഹചര്യം
ഇവിടെ മാറിയത് ചോദ്യമല്ല, മറിച്ച് ആ ചോദ്യത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന അന്വേഷകന്റെ പദവിയാണ്. ഇതുവരെ, അടിസ്ഥാനപരമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളിൽ മാറ്റമില്ലാതെ തന്നെ വിയോജിപ്പുകൾ സാധ്യമായിരുന്നു. വസ്തുതകളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും നിഗമനങ്ങളെ പരിഷ്കരിക്കാനും ഒരേ പാതയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് തന്നെ നമുക്ക് സാധിച്ചു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ, ‘എന്തുകൊണ്ട് അനിശ്ചിതമായ ഒരു ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു’ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ലഭിക്കുന്ന ഓരോ ഉത്തരവും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ദാർശനിക ചട്ടക്കൂടിനെ ആശ്രയിച്ചാണിരിക്കുന്നത്. എല്ലാവർക്കും ഒരേപോലെ സഞ്ചരിക്കാവുന്ന ഒരു പാത ഇനി മുന്നിലില്ല.
ഇത് യുക്തിയുടെ പരാജയമല്ല, മറിച്ച് ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. ഈ ചോദ്യം ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങളല്ല തേടുന്നത്; മറിച്ച് ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം എന്നാണ് ചോദിക്കുന്നത്. ഇവിടെ മുതൽ അന്വേഷണം അറിവുകൾ ശേഖരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ നിന്ന് മാറി, ഒരു ദിശാബോധം (Orientation) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.
3. നാല് ദാർശനിക ദിശാബോധങ്ങൾ
ഈ വിഭജനരേഖയിൽ നിന്ന് ഒരാൾക്ക് സ്വീകരിക്കാവുന്ന യുക്തിസഹമായ ഏതാനും ദാർശനിക നിലപാടുകളുണ്ട്. ഇവ ഒരേ ഉത്തരത്തിന്റെ വകഭേദങ്ങളല്ല, മറിച്ച് ഒരേ ചോദ്യത്തോടുള്ള വ്യത്യസ്തമായ സമീപനങ്ങളാണ്.
ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ ഒരു കേവല വസ്തുതയായി (Brute Fact) കണ്ട് അനിശ്ചിതത്വത്തെ അതിന്റെ അന്തിമമായ അവസ്ഥയായി അംഗീകരിക്കുക എന്നതാണ് ആദ്യത്തെ നിലപാട്. ഇവിടെ വിശദീകരണം ബാക്കിപത്രങ്ങളില്ലാതെ അവസാനിക്കുന്നു; ചോദ്യം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിന് ഉത്തരമില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു നിലപാട്, അനിവാര്യതയെ (Necessity) വീണ്ടെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതാണ്. ലോകം മറ്റൊന്നാകാൻ സാധ്യതയില്ലായിരുന്നുവെന്നും ഇപ്പോൾ കാണപ്പെടുന്ന അനിശ്ചിതത്വം കേവലമായ ഒരു ദൃശ്യരൂപം (Apparent) മാത്രമാണെന്ന് ഇത് വാദിക്കുന്നു. വിശദീകരണങ്ങൾ അന്തിമമായി അവസാനിക്കേണ്ടതില്ല എന്ന് കരുതിക്കൊണ്ട് ചോദ്യത്തെ നിരന്തരം തുറന്നുവിടുന്ന (Infinite Regress/Deferral) രീതിയാണ് മൂന്നാമത്തേത്. എന്നാൽ നാലാമത്തെ നിലപാട്, അനിശ്ചിതമായ ലോകത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു ആധാരശിലയെ (Grounding) സംബന്ധിച്ച സാധ്യത ആരായുന്നു. ഇത് ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണങ്ങളോട് മത്സരിക്കുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ സാധ്യമാക്കുന്ന തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു വിശദീകരണ രീതിയാണ്. ഇവ ഒരേ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലെ വ്യത്യസ്ത സിദ്ധാന്തങ്ങളല്ല, മറിച്ച് അനിശ്ചിതത്വത്തോട് നാം പുലർത്തുന്ന പരസ്പര വിരുദ്ധമായ സമീപനങ്ങളാണ്.
4. നിഷ്പക്ഷതയുടെ അന്ത്യം
ഈ നിലപാടുകളെല്ലാം ഒരുപോലെ സ്വീകാര്യമാണെന്നും അവയെ എളുപ്പത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കാമെന്നും കരുതുന്നത് വികലമാണ്. ഈ തലത്തിൽ ബഹുസ്വരത അപ്രസക്തമാകുന്നു. ഓരോ ദിശാബോധവും വിശദീകരണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചും, അത് എവിടെ അവസാനിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചും വ്യത്യസ്തമായ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ വെച്ചുപുലർത്തുന്നു. ഇതിൽ ഒന്നിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക എന്നത് വെറുമൊരു ബൗദ്ധിക താല്പര്യമല്ല; മറിച്ച് അത് യുക്തിയെയും അർത്ഥത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരാളുടെ ധാരണകളെ തന്നെ പുനർനിർമ്മിക്കുന്ന ഒന്നാണ്.
ഈ നിലപാടുകളെല്ലാം തള്ളിക്കളയുന്നത് നിഷ്പക്ഷതയല്ല. മറിച്ച്, നിശബ്ദതയെ അന്തിമമായി സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ മറ്റൊരു മെറ്റാഫിസിക്കൽ നിലപാട് ബോധപൂർവ്വമല്ലാതെ സ്വീകരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടെ നിശബ്ദത എന്നാൽ നിലപാടുകളുടെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് ‘അന്വേഷണം ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു’ എന്ന ഉറച്ച നിലപാടാണ്.
ഈ പാതകളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിന് വേണ്ടി ഈ ഉപന്യാസം വാദിച്ചിട്ടില്ല. ഒരു നിലപാട് ശരിയാണെന്നും മറ്റുള്ളവ തെറ്റാണെന്നും തെളിയിക്കാൻ ഇവിടെ ശ്രമിച്ചിട്ടില്ല. ആ ദൗത്യം ഈ പ്രബന്ധത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്നതല്ല. മാറുന്ന അവസ്ഥകളെ അടയാളപ്പെടുത്തുക മാത്രമാണ് ഇവിടെ ചെയ്തത്. അനിശ്ചിതത്വം ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്നും, അതിന് ഉത്തരം നൽകുക എന്നത് ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണങ്ങളുടെ തുടർച്ചയല്ലെന്നും വ്യക്തമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന വസ്തുതയെ ഒരാൾ എങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഇനിയുള്ള ചുവടുവെപ്പുകൾ. എല്ലാവർക്കും ഒരേപോലെ സഞ്ചരിക്കാവുന്ന പാത അവസാനിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി നിങ്ങൾ എവിടെ നിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും ബാക്കിയുള്ളവ.
5. ദൈവശാസ്ത്രപരമായ ഇടപെടലിലേക്ക്
അടുത്ത ഉപന്യാസം ഈ പാതകളിൽ ഒന്നിനെ ഗൗരവകരമായി വിശകലനം ചെയ്യും. അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ പ്രശ്നത്തെ ക്രൈസ്തവ പാരമ്പര്യം ചരിത്രപരമായി എങ്ങനെയാണ് അഭിമുഖീകരിച്ചതെന്ന് നാം അവിടെ പരിശോധിക്കും. അനിശ്ചിതമായ ഒരു ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ ആ പാരമ്പര്യം എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കുന്നുവെന്നും, ആ ധാരണയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിശ്വാസത്തെ എങ്ങനെ ആധാരപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നും നാം വിശകലനം ചെയ്യും. അതൊരു ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണമല്ല; മറിച്ച്, അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ പ്രശ്നത്തെ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഗൗരവകരമായി അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ക്രൈസ്തവ ദാർശനിക പാരമ്പര്യം നൽകുന്ന മെറ്റാഫിസിക്കൽ മറുപടിയാണത്. ഈ ചട്ടക്കൂട് സ്വീകരിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും, അനിശ്ചിതത്വത്തോടുള്ള സാധ്യമായ മറുപടികളുടെ പൂർണ്ണരൂപം മനസ്സിലാക്കാൻ ഈ വിശകലനം അനിവാര്യമാണ്.