1. ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠ
ശാസ്ത്രീയമായ അന്വേഷണങ്ങൾ അതിന്റെ പരമകാഷ്ഠയിൽ എത്തിച്ചേർന്നുവെന്നും, വിശദീകരിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുള്ള സകല പ്രതിഭാസങ്ങളും ശാസ്ത്രം കീഴ്പ്പെടുത്തിയെന്നും നമുക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കാം. ഭൗതികശാസ്ത്രം എല്ലാ കണികകളെയും ബലങ്ങളെയും സമമിതികളെയും ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ‘തിയറി ഓഫ് എവരിതിംഗ്’ (Theory of Everything) കണ്ടെത്തിയെന്നും, കോസ്മോളജി പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും അതിന്റെ അന്തിമ വിധിയും കൃത്യമായി നിർണ്ണയിച്ചുവെന്നും കരുതുക. ജീവന്റെ ഉത്ഭവത്തെ ജീവശാസ്ത്രവും, ബോധത്തെയും ബുദ്ധിയെയും ന്യൂറോസയൻസും പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. ഗണിതശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രായോഗികത പോലും ഒരു നാച്ചുറലിസ്റ്റിക് ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു എന്നും നാം സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു.
ഇത്തരമൊരു സാങ്കൽപ്പിക സാഹചര്യത്തിൽ, പ്രപഞ്ചത്തിനുള്ളിലെ യാതൊന്നും വിശദീകരിക്കപ്പെടാതെ ബാക്കി നിൽക്കുന്നില്ല. ഓരോ പ്രക്രിയയ്ക്കും പിന്നിൽ ഒരു മെക്കാനിസമുണ്ട്, ഓരോ ക്രമത്തിനും പിന്നിൽ ഒരു മാതൃകയുണ്ട്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചരിത്രവും ഭാവിയും മാപ്പ് ചെയ്യപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും, ഇത്രയും ഗഹനമായ അറിവുകൾക്ക് ശേഷവും ഒരു ചോദ്യം മാറ്റമില്ലാതെ അവശേഷിക്കുന്നു: എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്തരമൊരു യാഥാർത്ഥ്യം നിലനിൽക്കുന്നത്? ശൂന്യതയ്ക്ക് പകരം എന്തുകൊണ്ട് നിയമങ്ങളും ഘടനകളും ചരിത്രവുമുള്ള ഒരു പ്രപഞ്ചം നിലനിൽക്കുന്നു? ആഴത്തിലുള്ള ഏകോപനങ്ങളോ വിശദീകരണങ്ങളോ ഈ ചോദ്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. വിശദീകരണങ്ങളുടെ പരമോന്നത തലത്തിലും ഈ ചോദ്യം അതിന്റെ പ്രസക്തി ഒട്ടും നഷ്ടപ്പെടാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
2. എന്തുകൊണ്ട് ഇതൊരു ശാസ്ത്രീയ ചോദ്യമല്ല?
ഈ ചോദ്യം അവശേഷിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരാജയമാണെന്ന് ചിലർ കരുതാറുണ്ട്. എന്നാൽ അതൊരു തെറ്റായ നിഗമനമാണ്. ശാസ്ത്രം വേണ്ടത്ര വളരാത്തതുകൊണ്ടല്ല ഈ ചോദ്യം നിലനിൽക്കുന്നത്, മറിച്ച് ഇതൊരു ശാസ്ത്രീയ ചോദ്യമേ അല്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ്. ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണങ്ങൾ ലോകത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ടാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. നിലനിൽപ്പ് (Existence), ക്രമം (Regularity), യുക്തിസഹത (Intelligibility) എന്നിവയെ ശാസ്ത്രം മുൻകൂട്ടി അംഗീകരിക്കുന്നു. ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ഭൗതികശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പോലും വിവരിക്കാൻ എന്തോ ഒന്ന് ഉണ്ടെന്നും, അത് സ്ഥിരമായ മാതൃകകൾ പിന്തുടരുന്നുവെന്നും, അവയെ ഗണിതശാസ്ത്രപരമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെന്നും ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു. ഈ മുൻധാരണകളില്ലാതെ ശാസ്ത്രത്തിന് അതിന്റെ ദൗത്യം ആരംഭിക്കാനാവില്ല.
അനിശ്ചിതമായ ഒരു ലോകം ‘എന്തുകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നു’ എന്ന ചോദ്യം ആ വിശദീകരണ മണ്ഡലത്തിന്റെ തന്നെ നിലനിൽപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്. ഏതൊരു ശാസ്ത്രീയ ഉത്തരവും ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ട്. നിയമങ്ങളെയോ മെക്കാനിസങ്ങളെയോ ആധാരമാക്കുന്നത് ഈ ചോദ്യത്തെ നേരിടുകയല്ല, മറിച്ച് മാറ്റിവെക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇത് ശാസ്ത്രത്തെ ചെറുതാക്കലല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ വ്യാപ്തി കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തലാണ്. ലോകത്ത് എന്ത് സംഭവിക്കുന്നു, എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു എന്ന് ശാസ്ത്രം വിശദീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെയൊരു ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതിന് ശാസ്ത്രം ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല.
3. സാധ്യമായ പ്രതികരണങ്ങളുടെ മണ്ഡലം
ഈ ചോദ്യം കൃത്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു കഴിഞ്ഞാൽ, അന്തിമമായ അനിശ്ചിതത്വത്തോടുള്ള നമ്മുടെ പ്രതികരണങ്ങൾ പരിമിതമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടും. ശാസ്ത്രപുരോഗതി എത്രതന്നെയായാലും ഈ യുക്തിപരമായ പഥങ്ങളെ നമുക്ക് മറികടക്കാനാവില്ല. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ ഒരു ‘ബ്രൂട്ട് ഫാക്ട്’ (Brute Fact) ആയി കാണുക എന്നതാണ് ഇതിലെ ആദ്യത്തെ വഴി. ഇവിടെ പ്രപഞ്ചം നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന കേവല വസ്തുതയെ നാം അംഗീകരിക്കുന്നു, അതിന് കൂടുതൽ വിശദീകരണങ്ങൾ ആവശ്യമില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇതിന് സമാന്തരമായ മറ്റൊരു വാദമാണ് അനിവാര്യത (Necessity). ലോകം മറ്റൊന്നാകാൻ സാധ്യതയില്ലായിരുന്നുവെന്നും, അത് യുക്തിപരമായി നിലനിൽക്കാൻ നിർബന്ധിതമാണെന്നും ഈ നിലപാട് അവകാശപ്പെടുന്നു.
ഇതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ മറ്റൊരു പഥമാണ് അനന്തമായ വിശദീകരണ ശൃംഖല (Infinite Regress) സ്വീകരിക്കുക എന്നത്. ഇവിടെ ഓരോ വിശദീകരണവും അതിലും ആഴത്തിലുള്ള മറ്റൊന്നിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു; അങ്ങനെ അന്തിമമായ ഒരു ഉത്തരത്തിലെത്താതെ അന്വേഷണം തുടരുന്നു. എന്നാൽ അവസാനത്തെയും ഏറ്റവും നിർണ്ണായകവുമായ വഴി, അനിശ്ചിതമായ ഈ ലോകത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു വിശദീകരണ സാധ്യതയെ (External Explanation) പരിഗണിക്കുക എന്നതാണ്. അനിശ്ചിതത്വത്തിനുള്ള വിശദീകരണം ഒരിക്കലും അനിശ്ചിതമായ ഒന്നായിരിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്ന യുക്തിപരമായ തിരിച്ചറിവാണിത്. ഈ നാല് ഓപ്ഷനുകൾക്കപ്പുറം മറ്റൊരു യുക്തിപരമായ പഥം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. ഇവയിൽ നിന്ന് ഒന്നിനെ പെട്ടെന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന് പകരം, ഓരോന്നും എന്താണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത് എന്ന് പരിശോധിക്കുകയാണ് ഇനി വേണ്ടത്.
4. ‘ബ്രൂട്ട് ഫാക്ട്’ ഒരു നിഷ്പക്ഷ വിരാമസ്ഥാനമല്ല
ലോകം ഒരു ‘ബ്രൂട്ട് ഫാക്ട്’ ആണെന്ന് പറയുന്നതിലൂടെ കൂടുതൽ വിശദീകരണങ്ങൾ തേടാനുള്ള ശ്രമത്തെ നാം നിരസിക്കുകയാണ്. ഇത് പലപ്പോഴും ബൗദ്ധികമായ എളിമയായോ പരിമിതികളുടെ അംഗീകാരമായോ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതൊരു ശാസ്ത്രീയ നിഗമനമല്ല, മറിച്ച് ഒരു പ്രത്യേക തരം ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നത് നിർത്താനുള്ള ദാർശനികമായ തീരുമാനമാണ്. നിലനിൽപ്പിനെ ബ്രൂട്ട് ഫാക്ട് എന്ന് വിളിക്കുന്നത് അനിശ്ചിതത്വത്തെ വിശദീകരിക്കലല്ല, മറിച്ച് അതിന് ഒരു പേര് നൽകൽ മാത്രമാണ്. ശൂന്യതയ്ക്ക് പകരം എന്തുകൊണ്ട് എന്തെങ്കിലും നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യത്തെ ഇത് ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ആ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരമില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഈ പ്രഖ്യാപനം യുക്തിസഹമായിരിക്കാം, എന്നാൽ ശാസ്ത്രം നമ്മെ ഇതിനായി നിർബന്ധിക്കുന്നില്ല. ഇത് ചോദ്യത്തിനുള്ള പരിഹാരമല്ല, മറിച്ച് ചോദ്യത്തോടുള്ള ഒരു നിലപാട് മാത്രമാണ്. ഇത് മെറ്റാഫിസിക്സിനെ ഒഴിവാക്കുന്നില്ല; വിശദീകരണം എവിടെ അവസാനിക്കണം എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിലൂടെ ഇതൊരു മെറ്റാഫിസിക്കൽ നിലപാടായി മാറുന്നു.
5. അനിവാര്യത ശാസ്ത്രത്താൽ സ്ഥാപിതമല്ല
ലോകം അനിവാര്യതയാൽ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ് രണ്ടാമത്തെ വാദം. ലോകം മറ്റൊന്നാകാൻ സാധ്യതയില്ലായിരുന്നു എന്ന് വരുമ്പോൾ അനിശ്ചിതത്വം ഇല്ലാതാകുന്നു. ശാസ്ത്രനിയമങ്ങൾ പെരുമാറ്റങ്ങളിലെ ക്രമത്തെയാണ് വിവരിക്കുന്നത്; ആ ക്രമങ്ങൾ യുക്തിപരമായി ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്തവയാണെന്ന് അവ തെളിയിക്കുന്നില്ല. ചില അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ ഘടനകൾ അനിവാര്യമായിരിക്കാം, എന്നാൽ ആ ഘടനകൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന് ബാധകമാകുന്നത് ഗണിതപരമായ അനിവാര്യതയല്ല. ഏറ്റവും ഏകീകൃതമായ ഭൗതികശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തം പോലും ലോകം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നാണ് വിവരിക്കുന്നത്, അല്ലാതെ എന്തുകൊണ്ട് മറ്റൊരു ലോകം അസാധ്യമായി എന്ന് അത് പറയുന്നില്ല. ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണങ്ങളൊന്നും തന്നെ ‘ഇല്ലാതിരിക്കുക’ (Nonexistence) എന്നത് അസാധ്യമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നില്ല. ഘടനയിൽ നിന്ന് അനിവാര്യതയിലേക്കുള്ള മാറ്റം ഒരു ദാർശനിക അനുമാനമാണ്, ശാസ്ത്രീയ ഫലമല്ല.
6. അനന്തമായ ശൃംഖലയുടെ പരിമിതി
മൂന്നാമത്തെ വഴി അനന്തമായ വിശദീകരണ ശൃംഖലയെ സ്വീകരിക്കുക എന്നതാണ്. ഇവിടെ ഓരോ വിശദീകരണവും അതിലും ആഴത്തിലുള്ള മറ്റൊന്നിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു. അങ്ങനെ അന്തിമമായ അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ ചോദ്യത്തെ നാം നിരന്തരം മാറ്റിവെക്കുന്നു. എന്നാൽ മാറ്റിവെക്കൽ എന്നത് പരിഹാരമല്ല. ഓരോ വിശദീകരണ തലവും അനിശ്ചിതമാണെങ്കിൽ (Contingent), ആ ശൃംഖല മുഴുവനായി എടുത്താലും എന്തുകൊണ്ട് ശൂന്യതയ്ക്ക് പകരം എന്തെങ്കിലും നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യം അവശേഷിക്കും. അത് അനിശ്ചിതമായ വിശദീകരണങ്ങളുടെ അവസാനിക്കാത്ത ഒരു ചങ്ങലയെ വിവരിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. വിശദീകരണം അവസാനിക്കേണ്ടതില്ല എന്നൊരു മുൻധാരണ ഇത് വെച്ചുപുലർത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ആ മുൻധാരണ അത് തെളിയിക്കുന്നില്ല.
7. ബാഹ്യമായ വിശദീകരണത്തിന്റെ യുക്തി
അവശേഷിക്കുന്ന വഴി അനിശ്ചിതമായ ലോകത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു വിശദീകരണത്തെ പരിഗണിക്കുക എന്നതാണ്. ഇത് ഏതെങ്കിലും മതപരമായ വിശ്വാസത്തെയോ ആചാരത്തെയോ സ്വീകരിക്കലല്ല; മറിച്ച് ഒരു യുക്തിപരമായ പരിമിതിയെ തിരിച്ചറിയലാണ്: അനിശ്ചിതത്വത്തിനുള്ള വിശദീകരണം ഒരിക്കലും അനിശ്ചിതമായ ഒന്നായിരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇത്തരമൊരു വിശദീകരണം ലോകത്തിലെ മറ്റൊരു ‘കാരണമോ’ അല്ലെങ്കിൽ സമയത്തിനുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു മെക്കാനിസമോ ആയിരിക്കില്ല. അത് ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണങ്ങളുമായി മത്സരിക്കുകയോ അവയെ മാറ്റിപ്രതിഷ്ഠിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. അത് മറ്റൊരു ചോദ്യത്തെയാണ് അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത്: ലോകം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതല്ല, എന്തുകൊണ്ട് അനിശ്ചിതമായ ഒരു ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ് ആ ചോദ്യം. ഈ ഘട്ടത്തിൽ നമുക്ക് ഇത്രമാത്രം തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ മതി—എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്തരമൊരു ഓപ്ഷൻ യുക്തിപരമായി ഉയർന്നുവരുന്നത് എന്നത് മാത്രം.
8. നിഗമനം: വിശദീകരണത്തിന് അപ്പുറത്തെ ചോദ്യം
അനിശ്ചിതത്വത്തെ (Contingency) കുറിച്ചുള്ള ഈ അന്വേഷണം ചെന്നുനിൽക്കുന്നത് അതീവ വ്യക്തവും ഗഹനവുമായ ഒരു ചോദ്യത്തിലാണ്: ശൂന്യതയ്ക്ക് പകരം എന്തുകൊണ്ട് എന്തെങ്കിലും നിലനിൽക്കുന്നു? ഇതൊരു വൈകാരികമോ കാവ്യാത്മകമോ ആയ ചോദ്യമല്ല; മറിച്ച് അനിശ്ചിതത്വത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു കഴിഞ്ഞാൽ ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണങ്ങൾ എത്തിച്ചേരുന്ന അനിവാര്യമായ യുക്തിപരമായ അന്ത്യമാണിത്. ഇത് അജ്ഞതയിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നതല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രത്തെയും അതിന്റെ അതിരുകളെയും ഗൗരവകരമായി മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. ഈ പ്രബന്ധം ഒരു അന്തിമ വിശദീകരണം നൽകാനോ ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക മെറ്റാഫിസിക്കൽ സിദ്ധാന്തത്തിന് വേണ്ടി വാദിക്കാനോ മുതിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, പരമാവധി ശാസ്ത്രപുരോഗതി കൈവരിച്ചാലും അനിശ്ചിതത്വം മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുമെന്നും അതിനോടുള്ള പ്രതികരണങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമല്ല, ദാർശനികമാണെന്നും ഇത് തെളിയിക്കുന്നു. ചോദ്യത്തെ നിരസിക്കുന്നതും അവഗണിക്കാത്തതുമെല്ലാം ഓരോ ദാർശനിക നിലപാടുകളാണ്. ഈ ചോദ്യത്തിന് മുന്നിൽ നിഷ്പക്ഷത എന്നത് ഒരു മിഥ്യയാണ്. ബ്രൂട്ട് ഫാക്ട് ആയാലും, അനിവാര്യതയായാലും, അതല്ലെങ്കിൽ ബാഹ്യമായ ഒരു വിശദീകരണമായാലും—ഏത് നിലപാട് സ്വീകരിച്ചാലും നിങ്ങൾ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിരുകൾ ഭേദിച്ച് മെറ്റാഫിസിക്സിന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ശാസ്ത്രം അതിന്റെ വിജയകരമായ ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കി മടങ്ങുന്ന ഈ ബിന്ദുവിൽ നിന്നാണ് മെറ്റാഫിസിക്സ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നത്.