മെറ്റാഫിസിക്സിനെ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് നാം മുൻപ് വേർതിരിച്ചു കണ്ടു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഉയരുന്ന ചോദ്യം കൂടുതൽ നിർണ്ണായകവുമാണ്: ഈ വേർതിരിവ് എത്രത്തോളം ആഴമുള്ളതാണ്? ഇത് കേവലം ശാസ്ത്രീയ അറിവിന്റെ ഇന്നത്തെ പരിമിതികൾ കൊണ്ട് താല്ക്കാലികമായി ഉണ്ടായതാണോ? അതോ ശാസ്ത്രം എത്ര പുരോഗമിച്ചാലും, തത്വത്തിൽ പോലും മറികടക്കാൻ കഴിയാത്ത നിതാന്തമായ ഒരു അതിർവരമ്പാണോ ഇത്?
പലപ്പോഴും മെറ്റാഫിസിക്കൽ അവകാശവാദങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയ നിഗമനങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടാറുള്ളത്. “ഭൗതിക വസ്തുക്കൾ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ” എന്നോ “പ്രപഞ്ചത്തിന് മറ്റൊരു വിശദീകരണം ആവശ്യമില്ല” എന്നോ ഉള്ള പ്രസ്താവനകൾ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഫലങ്ങളായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വാദങ്ങളുടെ സാധുത നിലനിൽക്കുന്നത് ഭൗതികശാസ്ത്രവും മെറ്റാഫിസിക്സും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പിന്റെ സ്വഭാവത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ്.
ഇക്കാര്യത്തിൽ സാധാരണ കണ്ടുവരുന്ന ഒരു തെറ്റിദ്ധാരണ ആദ്യം തന്നെ നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ശാസ്ത്രം അപൂർണ്ണമാണോ എന്നതല്ല ഇവിടെ വിഷയം. വാദത്തിന് വേണ്ടി, ശാസ്ത്രത്തിന് കൈവരിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അവസ്ഥ നമുക്ക് സങ്കല്പിക്കാം. എല്ലാ ഭൗതിക പ്രതിഭാസങ്ങളെയും കൃത്യമായി വിവരിക്കുന്ന, എല്ലാ ബലങ്ങളെയും കണികകളെയും ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ‘അന്തിമ ഏകീകൃത സിദ്ധാന്തം’ (Unified Theory) ഭൗതികശാസ്ത്രം കണ്ടെത്തി എന്ന് കരുതുക. ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന് പരീക്ഷണ തെളിവുകളുടെ പിന്തുണയുണ്ടെന്നും അതിൽ ആന്തരികമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ഒന്നുമില്ലെന്നും കൂടി സങ്കല്പിക്കുക. ഇത്തരമൊരു പൂർണ്ണതയിൽ പോലും, ആ വിവരണങ്ങളെ എങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കണം എന്ന് നിശ്ചയിക്കാൻ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന് കഴിയില്ല—കാരണം അതിനായിട്ടല്ല അത് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആ നിയമങ്ങൾ അനിവാര്യമാണോ (Necessary) അതോ അനിശ്ചിതമാണോ (Contingent)? അവയിൽ വിശദീകരണം അവസാനിക്കുകയാണോ? അവയെ ‘മൗലികം’ (Fundamental) എന്ന് വിളിക്കുന്നതിന്റെ അർത്ഥമെന്താണ്? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ യുക്തിപരമായ പരിധിക്ക് പുറത്താണ്.
ഒരു ഉദാഹരണം ഇതിനെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കും. ഐൻസ്റ്റൈന്റെ പൊതു ആപേക്ഷികതാ സിദ്ധാന്തം സ്ഥലകാലത്തിന്റെ വക്രതയെയും ദ്രവ്യത്തിന്റെ ചലനത്തെയും അതീവ കൃത്യതയോടെ വിവരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ സമവാക്യങ്ങൾ മറ്റ് ചില ചോദ്യങ്ങളിൽ നിശബ്ദമാണ്: സ്ഥലകാല വക്രത എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഒരു നേരിട്ടുള്ള സ്വഭാവമാണോ, അതോ പ്രതിഭാസങ്ങളെ ക്രമീകരിക്കാനുള്ള ഒരു ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ പ്രതിനിധാനം മാത്രമാണോ? സ്ഥലകാലത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ മറ്റൊന്നാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നോ? സിദ്ധാന്തം അപൂർണ്ണമായതുകൊണ്ടല്ല ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരമില്ലാത്തത്; മറിച്ച് ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ ആ സിദ്ധാന്തം സജ്ജമല്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ്.
ഭൗതികമായ എല്ലാ പെരുമാറ്റങ്ങളും വിവരിക്കപ്പെട്ടാലും, ആ വിവരണങ്ങളുടെ പദവിയെക്കുറിച്ചുള്ള (Status) ചോദ്യങ്ങൾ ബാക്കിയാകും. എന്തുകൊണ്ട് മറ്റ് നിയമങ്ങൾക്ക് പകരം ഈ നിയമങ്ങൾ? എന്തുകൊണ്ടാണ് നിയമങ്ങൾ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നത്? കാര്യങ്ങൾ മറ്റൊന്നാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നോ? വിശദീകരണം എവിടെയാണ് ന്യായമായും അവസാനിക്കേണ്ടത്? ശാസ്ത്രം എത്ര വളർന്നാലും ഈ ചോദ്യങ്ങൾ മാഞ്ഞുപോകുന്നില്ല—കാരണം ഇവ ഭൗതിക വസ്തുതകളെക്കുറിച്ചല്ല, മറിച്ച് ആ വസ്തുതകളുടെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചാണ്.
ഇതൊന്ന് കൂടി വ്യക്തമാക്കാൻ എത്തിക്സിലെ ഒരു വിഭജനം സഹായിക്കും. ഡേവിഡ് ഹ്യൂം നിരീക്ഷിച്ചത് പോലെ, “എന്താണ് ഉള്ളത്” (What is) എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വസ്തുതാപരമായ പ്രസ്താവനകളിൽ നിന്ന് “എന്തായിരിക്കണം” (What ought to be) എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിഗമനങ്ങളിൽ നേരിട്ട് എത്താൻ കഴിയില്ല. എത്രയധികം വസ്തുതകൾ നിരത്തിയാലും അതിലേക്ക് ഒരു മൂല്യം (Normative premise) കൂടി കൂട്ടിച്ചേർക്കാതെ ഒരു നിഗമനത്തിൽ എത്താനാവില്ല. ഇത് അറിവിന്റെ പരിമിതിയല്ല, മറിച്ച് യുക്തിയുടെ ഘടനയാണ്. ഭൗതികശാസ്ത്രവും മെറ്റാഫിസിക്സും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും ഇതേ ഘടനയാണ് പുലർത്തുന്നത്. ഭൗതിക വിവരണങ്ങളിൽ നിന്ന്—നിയമങ്ങളിൽ നിന്നോ സമവാക്യങ്ങളിൽ നിന്നോ—ആ വിവരണങ്ങളുടെ മെറ്റാഫിസിക്കൽ പദവിയെക്കുറിച്ചുള്ള നിഗമനങ്ങളിൽ എത്താൻ കഴിയില്ല. “ഇലക്ട്രോണുകൾ നെഗറ്റീവ് ചാർജ് വഹിക്കുന്നു” എന്നത് പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ തെളിയിക്കപ്പെട്ട ഒരു ഭൗതിക സത്യമാണ്. എന്നാൽ “ഇലക്ട്രോണിന്റെ ചാർജ് അനിവാര്യമാണ്” എന്നോ അല്ലെങ്കിൽ അതൊരു “കേവല യാഥാർത്ഥ്യമാണ്” (Brute fact) എന്നോ പറയുന്നത് ഭൗതികമായ ഒരു പ്രസ്താവനയല്ല. അതൊരു മെറ്റാഫിസിക്കൽ വിധിപ്രസ്താവം മാത്രമാണ്. പരീക്ഷണങ്ങളിലെ കൃത്യത എത്ര വർദ്ധിപ്പിച്ചാലും ഈ വിടവ് നികത്താൻ കഴിയില്ല, കാരണം ഈ വിടവ് പരീക്ഷണാത്മകമല്ല.
ഭാവിയിലെ ശാസ്ത്രം ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുമെന്ന് കരുതുന്നത് ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതിയുടെ സ്വഭാവത്തെ തെറ്റായി മനസ്സിലാക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ്. ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതി നിയമങ്ങളെ പരിഷ്കരിക്കുകയും കൂടുതൽ മേഖലകളെ ഏകോപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിലും അത് ചോദ്യങ്ങളുടെ ‘യുക്തിപരമായ സ്വഭാവത്തെ’ (Logical type) മാറ്റുന്നില്ല. എത്ര സമഗ്രമായ സിദ്ധാന്തവും പെരുമാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ മാത്രമായിരിക്കും. വാസ്തവത്തിൽ, ശാസ്ത്രീയമായ ഏകീകരണം കൂടുന്തോറും മെറ്റാഫിസിക്കൽ സമ്മർദ്ദം വർദ്ധിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ആശയങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ വികാസഗതി പരിശോധിച്ചാൽ ഈ അതിർവരമ്പ് കൂടുതൽ വ്യക്തമാകും. ‘ആക്കം’ (Momentum) എന്ന ഭൗതിക അളവിനെ ഉദാഹരണമായി എടുക്കാം. പ്രാരംഭ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ, പിണ്ഡത്തിന്റെയും പ്രവേഗത്തിന്റെയും ഗുണനഫലം എന്ന ലളിതമായ രീതിയിലാണ് ആക്കം അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ക്ലാസിക്കൽ മെക്കാനിക്സിൽ, ഇത് ‘ജനറലൈസ്ഡ് കോർഡിനേറ്റുകളുമായും’ ‘കോൺജുഗേറ്റ് വേരിയബിളുകളുമായും’ ബന്ധപ്പെട്ടാണ് നിർവ്വചിക്കപ്പെടുന്നത്. ഐൻസ്റ്റൈന്റെ ആപേക്ഷികതാ സിദ്ധാന്തത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ അതൊരു ‘ഫോർ-വെക്ടർ’ (Four-vector) ആയി പരിണമിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലാകട്ടെ, വേവ്ഫങ്ഷനിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ‘ഓപ്പറേറ്റർ’ ആയാണ് ഇത് പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഓരോ പുതിയ പുനരാവിഷ്കാരവും തൊട്ടുമുൻപത്തെക്കാൾ കൂടുതൽ സമഗ്രവും കൃത്യവും ശക്തവുമാണ്. എന്നാൽ ഈ പരിഷ്കാരങ്ങളൊന്നും തന്നെ ആക്കത്തിന്റെ (Momentum) മെറ്റാഫിസിക്കൽ പദവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകുന്നില്ല. ആക്കം എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാന സ്വഭാവമാണോ, അതോ കൂടുതൽ മൗലികമായ തത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ വെറുമൊരു ഗണനാ സൗകര്യം (Computational convenience) മാത്രമാണോ? ഈ വികാസക്രമം ഒരു പൊതു തത്വത്തെയാണ് ദൃഷ്ടാന്തീകരിക്കുന്നത്: ഗഹനമായ അമൂർത്തത (Abstraction) വിവരണങ്ങളെ പരിഷ്കരിക്കുമെങ്കിലും, വ്യാഖ്യാനത്തെയോ അനിവാര്യതയെയോ കുറിച്ചുള്ള സമസ്യകൾ അത് സ്വയമേവ പരിഹരിക്കുന്നില്ല.
ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെ കുറച്ചുകാണുകയല്ല ഈ അതിർവരമ്പ് ചെയ്യുന്നത്, മറിച്ച് അതിന്റെ അധികാരത്തെ ആദരിക്കുകയാണ്. പ്രതിഭാസങ്ങളെ വിവരിക്കുന്നതിലും പ്രവചിക്കുന്നതിലും മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ് ഭൗതികശാസ്ത്രം വിജയിക്കുന്നത്. മെറ്റാഫിസിക്കൽ ചോദ്യങ്ങളിൽ അത് നിശബ്ദത പാലിക്കുന്നത് അതിന്റെ പരാജയമല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ മേഖലയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ തിരിച്ചറിവാണ്.
ജീവശാസ്ത്രത്തിലും സമാനമായൊരു വികാസഗതി ദൃശ്യമാണ്. ജീവജാലങ്ങളെ അവയുടെ ജനിതക ഘടനയാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്ന, വ്യതിരിക്തമായ സവിശേഷതകളുള്ള നിശ്ചിത സ്വത്വങ്ങളായാണ് (Discrete entities) പരമ്പരാഗത ജീവശാസ്ത്രം കണ്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രം ഈ കാഴ്ചപ്പാടിനെ മറികടന്നിരിക്കുന്നു. സിസ്റ്റംസ് ബയോളജി (Systems Biology), ഡെവലപ്മെന്റൽ സിസ്റ്റംസ് തിയറി തുടങ്ങിയ സമീപനങ്ങൾ ജീവജാലങ്ങളെ നിശ്ചലമായ വസ്തുക്കളായല്ല, മറിച്ച് ഗതിശീലവും സ്ഥിരതയാർന്നതുമായ പ്രക്രിയകളായാണ് (Dynamically stable processes) വിലയിരുത്തുന്നത്. ജീവൻ എന്നത് കേവലമൊരു പദാർത്ഥാവസ്ഥയല്ല, മറിച്ച് സ്വയം പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നതും (Self-maintenance), സന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്ക് അപ്പുറം (Far from equilibrium) നിലനിൽക്കുന്നതുമായ ഒരു സംഘടിത പ്രക്രിയയായാണ് ഇന്ന് മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നത്.
ഈ മാറ്റം വലിയ തോതിലുള്ള ആശയപരമായ പുരോഗതിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ജനിതകം, ഉപാപചയം (Metabolism), വികാസപരിണാമങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി എന്നിവയെ ഒരൊറ്റ ചട്ടക്കൂടിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ ഇതിലൂടെ സാധിക്കുന്നു. എങ്കിലും, വിവരണങ്ങളിലെ ഈ പരിഷ്കരണം ദാർശനികമായ ചോദ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. ജീവൻ എന്നത് സ്വയം പരിപാലിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണെന്ന് നാം വിവരിക്കുമ്പോഴും, അത്തരം ഒരു സംഘാടനത്തിന്റെ (Organization) സത്തയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ബാക്കിയാകുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്തരമൊരു ഘടന പ്രപഞ്ചത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ഭൗതിക പദാർത്ഥങ്ങൾ ജഡമായി തുടരുന്നതിന് പകരം സ്വയം പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നതും ചരിത്രപരമായ തുടർച്ചയുള്ളതുമായ പ്രക്രിയകളായി സംഘടിക്കപ്പെടുന്നത്?
ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലേതുപോലെ തന്നെ, ഇവിടെയും ഗഹനമായ അമൂർത്തത ഘടനകളെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുമെങ്കിലും അവയുടെ അർത്ഥത്തെ പൂർണ്ണമായി അനാവരണം ചെയ്യുന്നില്ല. പദാർത്ഥങ്ങൾക്ക് പകരം പ്രക്രിയകളെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നത് ജീവനെ വിവരിക്കുന്ന രീതിയിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ അത്തരം പ്രക്രിയകൾ എന്തുകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നു എന്നോ, എന്തുകൊണ്ട് മറ്റ് രൂപങ്ങൾക്ക് പകരം ഈ സംഘാടന രീതി തന്നെ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു എന്നോ അത് വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. ഈ ചോദ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് ജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പരാജയമല്ല. മറിച്ച്, ഭൗതികശാസ്ത്രത്തെപ്പോലെ തന്നെ ജീവശാസ്ത്രവും പ്രവർത്തിക്കുന്നത് അതിന്റെ പദവിയെ സ്വയം നിർണ്ണയിക്കാത്ത ഒരു ആശയപരമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലാണ് എന്ന യാഥാർത്ഥ്യത്തെയാണ് ഇത് അടിവരയിടുന്നത്.
ഈ വിടവ് തിരിച്ചറിയാത്തപ്പോൾ, മെറ്റാഫിസിക്കൽ നിഗമനങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയ നേട്ടങ്ങളായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഭൗതിക വസ്തുക്കൾ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ’, ‘പ്രപഞ്ചത്തിന് വിശദീകരണം ആവശ്യമില്ല’ തുടങ്ങിയ വാദങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകളായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് യഥാർത്ഥ വിയോജിപ്പുകൾ മറയ്ക്കുകയും സംവാദങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ശാസ്ത്രവും മെറ്റാഫിസിക്സും തമ്മിലുള്ള ഈ അതിർവരമ്പ് തിരിച്ചറിയുന്നത് മെറ്റാഫിസിക്കൽ ചോദ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാനല്ല, മറിച്ച് അവയെ കൂടുതൽ യുക്തിഭദ്രമാക്കാനാണ് സഹായിക്കുന്നത്. എന്തുകൊണ്ട് അവ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നും, കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിച്ചുകൊണ്ട് അവയെ എന്തുകൊണ്ട് ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള പിന്മാറ്റമല്ല മെറ്റാഫിസിക്സ്, മറിച്ച് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെയും അതിർവരമ്പുകളെയും കുറിച്ചുള്ള ഗഹനമായ ചിന്തയാണത്.
ഭൗതികശാസ്ത്രം പ്രതിഭാസങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റം വിവരിക്കുമ്പോൾ, അവയെ വിശദീകരിക്കുക എന്ന് പറഞ്ഞാൽ എന്താണ് അർത്ഥമെന്ന് മെറ്റാഫിസിക്സ് ചോദിക്കുന്നു. വിവരണവും വിശദീകരണവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുക എന്നത് തുടർന്നുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് അനിവാര്യമാണ്. അടുത്ത ഉപന്യാസത്തിൽ നാം ഈ വിഷയമാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.