ആധുനിക ശാസ്ത്രം ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണയെ അടിമുടി പരിവർത്തിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയെ കൃത്യമായ നിയമങ്ങളിലൂടെയും ഗണിതശാസ്ത്ര മാതൃകകളിലൂടെയും പരീക്ഷണ നിരീക്ഷങ്ങളിലൂടെയും വിവരിക്കുന്നതിൽ ഭൗതികശാസ്ത്രം കൈവരിച്ച വിജയം അദ്ഭുതകരമാണ്. ഗ്രഹങ്ങളുടെ ചലനം മുതൽ അദൃശ്യമായ കണികകളുടെ പെരുമാറ്റം വരെ, ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് സുശക്തമായ ഒരു വിവരണം നൽകാൻ ശാസ്ത്രത്തിന് ഇന്ന് സാധിക്കുന്നു. എങ്കിലും, ഈ വിജയങ്ങൾക്കിടയിലും ചില ചോദ്യങ്ങൾ മനുഷ്യചിന്തയിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോകാതെ അവശേഷിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു വ്യവസ്ഥ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതല്ല ഈ ചോദ്യങ്ങളുടെ കാതൽ; മറിച്ച്, അത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങളും നിയമങ്ങളും വിവരണങ്ങളും നിലനിൽക്കാൻ ആധാരമായ സാഹചര്യം എന്താണ് എന്നതാണ്. ഈ അന്വേഷണത്തെയാണ് നാം പരമ്പരാഗതമായി ‘മെറ്റാഫിസിക്സ്’ (Metaphysics) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. മെറ്റാഫിസിക്സിനെ ചരിത്രത്തിന്റെ ചവറ്റുകുട്ടയിലേക്ക് വലിച്ചെറിയാൻ പലപ്പോഴായി ശ്രമങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അത് ഇന്നും പ്രസക്തമായി തുടരുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് ഇപ്രകാരം നിലനിൽക്കുന്നത് എന്നാണ് ഈ പ്രബന്ധം പരിശോധിക്കുന്നത്.
ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ ധർമ്മം
പ്രകൃതിയിലെ ക്രമങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവയെ കൃത്യമായ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയുമാണ് ഭൗതികശാസ്ത്രം ചെയ്യുന്നത്. ചലനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ ഏവ? ബലങ്ങൾ എങ്ങനെ പരസ്പരം സ്വാധീനിക്കുന്നു? ഊർജ്ജത്തെയും സ്ഥലകാലത്തെയും വിവരിക്കുന്ന സമവാക്യങ്ങൾ ഏവ? എന്നിവയാണ് ഭൗതികശാസ്ത്രം ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ. ഇതിന്റെ രീതിശാസ്ത്രം പരീക്ഷണാത്മകവും ഗണിതശാസ്ത്രപരവുമാണ്. പ്രതിഭാസങ്ങളെ കൃത്യമായും തുടർച്ചയായും പ്രവചിക്കാൻ കഴിയുന്നു എന്നതാണ് ഒരു ഭൗതിക സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വിജയം.
ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം, ഭൗതികശാസ്ത്രം അതിന്റെ പ്രവർത്തനമേഖലയെ ബോധപൂർവ്വം പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. എന്തുകൊണ്ടാണ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങൾ ഇപ്രകാരമായത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് നിയമങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് പ്രപഞ്ചം ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ വിവരണങ്ങൾക്ക് വഴങ്ങുന്നത്? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ഭൗതികശാസ്ത്രം ചോദിക്കുന്നില്ല. അത് അതിന്റെ വീഴ്ചയല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ പ്രവർത്തനപരിധിക്ക് പുറത്തുള്ള കാര്യങ്ങളാണ്. നിയമങ്ങളും പ്രാരംഭാവസ്ഥകളും നൽകപ്പെട്ടാൽ ഭൗതിക വ്യവസ്ഥകൾ എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ ശാസ്ത്രത്തിന് കഴിയും. എന്നാൽ എന്തുകൊണ്ട് മറ്റു നിയമങ്ങൾക്ക് പകരം ഈ നിയമങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ അതിന് കഴിയില്ല. ഈ രീതിശാസ്ത്രപരമായ നിയന്ത്രണമാണ് ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ കരുത്ത്, ഒപ്പം അതിന്റെ അതിർവരമ്പും.
മെറ്റാഫിസിക്സ് തേടുന്ന ഉത്തരങ്ങൾ
ഈ അതിർവരമ്പുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളിൽ നിന്നാണ് മെറ്റാഫിസിക്സ് ആരംഭിക്കുന്നത്. നിലനിൽപ്പ് (Existence), ആശ്രിതത്വം (Dependence), അനിവാര്യത (Necessity) എന്നിവയെക്കുറിച്ചാണ് അത് അന്വേഷിക്കുന്നത്. എന്തെങ്കിലും നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നതിന്റെ അർത്ഥമെന്ത്? അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് എന്തിനെയാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്? കാര്യങ്ങൾ മറ്റൊന്നാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നോ? ഭൗതികമായ വിശദീകരണങ്ങളെ സാധ്യമാക്കുന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ സങ്കല്പങ്ങളെയാണ് മെറ്റാഫിസിക്സ് പരിശോധിക്കുന്നത്. മെറ്റാഫിസിക്സ് ഒരിക്കലും ഭൗതിക നിയമങ്ങൾക്ക് പകരമായ മറ്റൊരു നിയമം നിർദ്ദേശിക്കുന്നില്ല. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തോട് മത്സരിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ ചലനനിയമങ്ങളോ ബലതന്ത്രമോ അത് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, നിയമങ്ങളും ചലനങ്ങളും ബലങ്ങളും നിലനിൽക്കാൻ എങ്ങനെയുള്ളൊരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ് (Reality) ആധാരമായി വേണ്ടത് എന്നാണ് അത് ചോദിക്കുന്നത്. ആ നിലയ്ക്ക് മെറ്റാഫിസിക്സ് ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഒരു നീട്ടലല്ല, മറിച്ച് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു അന്വേഷണ രീതിയാണ്.
ഭൗതികശാസ്ത്രവും മെറ്റാഫിസിക്സും തമ്മിലുള്ള വിടവ് ഇവ രണ്ടും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ചരിത്രപരമോ സാംസ്കാരികമോ അല്ല, മറിച്ച് യുക്തിപരമായ ഒന്നാണ്. ഭൗതികശാസ്ത്രം പ്രപഞ്ചത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഗണിതശാസ്ത്രപരമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയുന്ന സ്ഥിരമായ ക്രമങ്ങൾ പ്രകൃതിയിലുണ്ടെന്ന മുൻധാരണയിലാണ് (Presupposition) ശാസ്ത്രം നിലകൊള്ളുന്നത്. മെറ്റാഫിസിക്സ് ഈ മുൻധാരണയെയാണ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നത്. ആ ക്രമങ്ങൾ അനിവാര്യമാണോ അതോ അനിശ്ചിതമാണോ (Contingent)? അവയ്ക്ക് വിശദീകരണം ആവശ്യമുണ്ടോ? എങ്ങനെയുള്ള വിശദീകരണമാണ് അവയ്ക്ക് അനുയോജ്യം? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളാണ് അത് ഉന്നയിക്കുന്നത്.
ഭൗതികമായ അറിവ് എത്രത്തോളം ശേഖരിച്ചാലും ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം ലഭിക്കില്ല. കാരണം ഇവ ഭൗതികാവസ്ഥകളെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളല്ല, മറിച്ച് ആ അവസ്ഥകളെ വിവരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ചട്ടക്കൂടിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളാണ്. എത്തിക്സിലെ ‘വസ്തുതകളും മൂല്യങ്ങളും’ (Facts and Values) തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന് സമാനമാണിത്. ലോകം എങ്ങനെയാണ് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വസ്തുതകളിൽ നിന്ന് ലോകം എങ്ങനെയാകണം എന്ന മൂല്യങ്ങളിലേക്ക് നേരിട്ട് എത്താൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ, ഭൗതിക നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രസ്താവനകളിൽ നിന്ന് മാത്രം മെറ്റാഫിസിക്കൽ ചോദ്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനാവില്ല. ഈ വിടവ് യാഥാർത്ഥ്യമാണ്, വിവരശേഖരണം കൊണ്ട് മാത്രം ഇത് മറികടക്കാനാവില്ല.
മെറ്റാഫിസിക്സിനെ പുറന്തള്ളാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ
മെറ്റാഫിസിക്സിനെ പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കാൻ ആധുനിക ചിന്താലോകത്ത് പലപ്പോഴായി ശ്രമങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ‘ലോജിക്കൽ പോസിറ്റിവിസം’ (Logical Positivism) വാദിച്ചത് പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ തെളിയിക്കാൻ കഴിയാത്ത മെറ്റാഫിസിക്കൽ പ്രസ്താവനകൾ അർത്ഥശൂന്യമാണെന്നാണ്. ശാസ്ത്രം വളരുന്നതോടെ മെറ്റാഫിസിക്സ് അപ്രത്യക്ഷമാകുമെന്ന് പിൽക്കാല പ്രകൃതിവാദികൾ (Naturalists) വാദിച്ചു. ഭൗതികശാസ്ത്രം പൂർണ്ണമാകുന്നതോടെ മെറ്റാഫിസിക്കൽ ചോദ്യങ്ങൾ അപ്രസക്തമാകുമെന്ന് ‘ഫിസിക്കലിസം’ (Physicalism) കരുതി. ഈ വാദങ്ങളെല്ലാം പങ്കുവെക്കുന്ന ഒരു പൊതുവായ മുൻധാരണയുണ്ട്: മെറ്റാഫിസിക്സ് എന്നത് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വളർച്ചയിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകേണ്ട പ്രാകൃതമായ ഒരു വിശദീകരണ രീതിയാണ്. എന്നാൽ ഈ ശ്രമങ്ങളൊന്നും വിജയിച്ചില്ല. പകരം സംഭവിച്ചത്, മെറ്റാഫിസിക്കൽ ധാരണകൾ പരിശോധിക്കപ്പെടാതെ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലേക്ക് ഒളിച്ചുകടത്തപ്പെട്ടു എന്നതാണ്. “ഭൗതികവസ്തുക്കൾ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ”, “പ്രകൃതി നിയമങ്ങൾ ബ്രൂട്ട് ഫാക്ടുകളാണ്”, “പ്രപഞ്ചത്തിന് വിശദീകരണം ആവശ്യമില്ല” തുടങ്ങിയ പ്രസ്താവനകളൊന്നും ശാസ്ത്രീയ നിഗമനങ്ങളല്ല. അവ മെറ്റാഫിസിക്കൽ നിലപാടുകളാണ്. അവ ശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായവയല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ നാം ഉപയോഗിക്കുന്നവയാണ്.
എന്തുകൊണ്ട് മെറ്റാഫിസിക്സ് നിലനിൽക്കുന്നു?
വിശദീകരണം എന്ന പ്രക്രിയയുടെ തന്നെ അനിവാര്യത കൊണ്ടാണ് മെറ്റാഫിസിക്സ് നിലനിൽക്കുന്നത്. പ്രപഞ്ചം യുക്തിഭദ്രമാണെന്നും, ക്രമങ്ങൾ സ്ഥിരമാണെന്നും, ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ ഘടനകൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തോട് നീതിപുലർത്തുന്നതാണെന്നും ഭൗതികശാസ്ത്രം മുൻകൂട്ടി ഉറപ്പിക്കുന്നു. ഈ ഉറപ്പുകളൊന്നും ഭൗതികശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നതല്ല, മറിച്ച് അത് പ്രവർത്തിക്കാൻ ആവശ്യമായ ഇന്ധനങ്ങളാണ്.
പ്രവചനങ്ങൾക്കപ്പുറം സത്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ നാം ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാലത്തോളം നിലനിൽപ്പിനെക്കുറിച്ചും അനിവാര്യതയെക്കുറിച്ചുമുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും. ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രപുരോഗതിക്കൊപ്പം മാഞ്ഞുപോകുന്നില്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രപുരോഗതി തന്നെയാണ് ഇവയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ശാസ്ത്രം പരാജയപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടല്ല മെറ്റാഫിസിക്സ് നിലനിൽക്കുന്നത്; മറിച്ച് ശാസ്ത്രം വിജയിക്കുന്നത് അത് തന്നെ വിശദീകരിക്കാത്ത ഒരു ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ടാണ് എന്നതുകൊണ്ടാണ്.
വിശദീകരണങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്തുകൊണ്ട് നിയമങ്ങളും യാദൃച്ഛികതയും അന്വേഷണങ്ങളെ അവസാനിപ്പിക്കുന്നില്ല, അനിശ്ചിതത്വം (Contingency) എന്നതിന്റെ അർത്ഥമെന്ത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് ശാസ്ത്രയുഗത്തിലും മെറ്റാഫിസിക്സ് അനിവാര്യമാകുന്നത് എന്നീ കാര്യങ്ങളാണ് തുടർന്നുള്ള ലേഖനങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നത്.