പകിടകളുടെ ദൈവം

ആമുഖം

ആധുനിക ശാസ്ത്രം പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ച് നൽകുന്ന ചിത്രം പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ യന്ത്രതുല്യമായ പ്രപഞ്ചസങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് തികച്ചും ഭിന്നമാണ്. അന്ന് പ്രപഞ്ചം കൃത്യമായ നിയമങ്ങളാൽ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണെന്ന് കരുതിയിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് നാം അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത് നിയമബദ്ധമെങ്കിലും ‘തുറന്ന’ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു ലോകത്തെയാണ്. ഇവിടെ യാദൃച്ഛികത എന്നത് ക്രമമില്ലായ്മയോ, അരാജകത്വമോ അല്ല; മറിച്ച് ഗണിതനിബദ്ധമാണ്‌.

ഈ ലേഖനത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യുന്നത് മൂന്ന് പ്രധാന തലങ്ങളിലുള്ള അനിശ്ചിതത്വങ്ങളെയാണ്. ഒന്ന്, ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ നിയത നിയമങ്ങൾക്കിടയിലും പ്രകടമാകുന്ന പ്രവചനാതീതത്വം. രണ്ട്, സൂക്ഷ്മലോകത്തെ ക്വാണ്ടം അനിശ്ചിതത്വം; അത് കേവലം നമ്മുടെ അറിവില്ലായ്മയല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ സഹജമായ സ്വഭാവമാണ്. മൂന്ന്, ജൈവപരിണാമത്തിലെ യാദൃച്ഛികതയും പ്രകൃതിനിർദ്ധാരണവും തമ്മിലുള്ള സഹവർത്തിത്വം. ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്ന ഓരോ വ്യതിയാനവും യാദൃച്ഛികമാണെങ്കിലും, അവ വികസിക്കുന്നത് പ്രകൃതി നിയമങ്ങളുടെയും ഘടനാപരമായ പരിമിതികളുടെയും കർശനമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലാണ്.

എന്നാൽ ഈ ശാസ്ത്രീയ സത്യങ്ങൾ നമ്മെ ഒരു വലിയ ചോദ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു: അനിശ്ചിതത്വവും നിയമബദ്ധതയും ഇത്രമേൽ കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ഒരു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അസ്തിത്വപരമായ അർത്ഥം എന്താണ്? സംഭവങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെങ്കിൽ, അവിടെ ഒരു ‘ക്രമം’ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നതിൽ യുക്തിയുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം തേടാൻ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറം മെറ്റാഫിസിക്സിന്റെയും ദൈവശാസ്ത്രത്തിന്റെയും ജ്ഞാനമണ്ഡലങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ശാസ്ത്രം കണ്ടെത്തുന്ന ഈ ‘തുറന്ന പ്രപഞ്ചത്തെ’ തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാനാണ് ഈ ലേഖനം ശ്രമിക്കുന്നത്.

ഭാഗം ഒന്ന്: ശാസ്ത്രീയ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലെ ആകസ്മികതയും സാംഖ്യിക ക്രമബദ്ധതയും

1.1 ആകസ്മികത, യാദൃച്ഛികത, സംഭാവ്യത, അനിശ്ചിതത്വം

ആധുനിക ശാസ്ത്ര സംവാദങ്ങളിൽ ആകസ്മികതയെയും (Chance) അനിശ്ചിതത്വത്തെയും (Contingency) കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ പലപ്പോഴും വഴിതെറ്റിപ്പോകുന്നത് മൗലികമായ ചില സങ്കല്പങ്ങളെ വേർതിരിച്ചറിയുന്നതിൽ പരാജപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടാണ്. യാദൃച്ഛികത (Randomness), സംഭാവ്യത (Probability), സാംഖ്യികത (Stochasticity), ആകസ്മികത, അനിശ്ചിതത്വം എന്നീ പദങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായും ജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായും വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലുള്ളവയാണ്. ഇവയെ വിവേചനമില്ലാതെ പരസ്പരം മാറ്റി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രവും മെറ്റാഫിസിക്സും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമായി പലപ്പോഴും തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ തർക്കങ്ങളിൽ പലതും വസ്തുതാപരമായ വിയോജിപ്പുകളല്ല, മറിച്ച് വർഗ്ഗീകരണപരമായ പിഴവുകൾ (Category mistakes) മാത്രമാണ്.

ശാസ്ത്രീയ വ്യവഹാരങ്ങളിൽ ‘യാദൃച്ഛികത’ (Randomness) എന്നത് പ്രധാനമായും ഒരു ഫലത്തെ മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കാനാവാത്ത അവസ്ഥയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ശാസ്ത്രത്തിലെ ക്ലാസിക്കൽ സന്ദർഭങ്ങളിൽ യാദൃച്ഛികത എന്നത് ജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമാണ് (Epistemic). അതായത്, പ്രസക്തമായ കാരണങ്ങൾ നമുക്ക് അപ്രാപ്യമായതിനാലോ പ്രായോഗികമായി അവ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ പ്രയാസകരമായതിനാലോ ആണ് ഫലങ്ങൾ യാദൃച്ഛികമായി തോന്നുന്നത്. വാതക തന്മാത്രകളുടെ ചലനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നത് കാര്യകാരണ ബന്ധത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് പ്രവചന സാധ്യതയുടെ പരിമിതിയെയാണ് അത് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. അതേസമയം, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിൽ യാദൃച്ഛികത പലപ്പോഴും സത്താശാസ്ത്രപരമായാണ് (Ontological) വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നത്. ഭൗതികമായ മുൻസ്ഥിതികളാൽ മാത്രം നിർണ്ണയിക്കാനാവാത്ത ചില ഫലങ്ങൾ അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നാണ് ഇതിനർത്ഥം. ഈ അനിശ്ചിതത്വം പ്രകൃതിയുടെ സഹജമായ സവിശേഷതയാണോ അതോ നിലവിലെ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ പോരായ്മയാണോ എന്നത് തർക്കവിഷയമാണെങ്കിലും, ഈ അനിശ്ചിതത്വം ഒരിക്കലും നിയമരഹിതമല്ല. ക്വാണ്ടം യാദൃച്ഛികത പോലും കൃത്യമായ ഗണിതശാസ്ത്ര ഘടനകൾക്കും സംഭാവ്യതാ നിയമങ്ങൾക്കും വിധേയമാണ്.

ഇവിടെ ‘സംഭാവ്യത’ (Probability) എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രസ്താവനയല്ല, മറിച്ച് അനിശ്ചിതത്വങ്ങളെ അളക്കാനും ഫലങ്ങളുടെ വ്യാപനത്തെ വിവരിക്കാനുമുള്ള ഒരു മാത്തമാറ്റിക്കൽ ടൂൾ മാത്രമാണ്. നിയതമോ അനിയതമോ ആയ വ്യവസ്ഥകളെ വിവരിക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. ഒരു പ്രക്രിയ സംഭാവ്യതാധിഷ്ഠിതമാണെന്ന് പറയുന്നതിലൂടെ അത് എങ്ങനെയുണ്ടാകുന്നു എന്ന മെറ്റാഫിസിക്കൽ വിശദീകരണം ലഭ്യമല്ല; അതൊരു വിവരണോപാധി മാത്രമാണ്. ഇതിനോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ‘സാംഖ്യികത’ (Stochasticity) എന്നത് ഒരു വ്യവസ്ഥയുടെ മാറ്റങ്ങളിൽ സംഭാവ്യതാപരമായ സാധ്യതകൾ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഭാവി അവസ്ഥകളെ ഒരൊറ്റ പാതയിലൂടെ കാണുന്നതിന് പകരം പ്രോബബിലിറ്റി ഡിസ്ട്രിബ്യൂഷനുകളിലൂടെയാണ് ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നത്. ഇത് വെറും യാദൃച്ഛികതയ്ക്ക് സമാനമല്ല. ചില വ്യവസ്ഥകൾ അവയുടെ പൂർണ്ണതയിൽ മാത്രമേ നിയമങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കൂ എന്നതിനാലാണ് ഇത്തരം മാതൃകകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ഈ ചർച്ചകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംജ്ഞ ‘അനിശ്ചിതത്വം’ അഥവാ ‘സംഭവിച്ചില്ലായിരുന്നേക്കാം എന്ന അവസ്ഥ’ (Contingency) എന്നതാണ്. ഇതൊരു സാംഖ്യിക ഗുണമോ പ്രവചനാതീതത്വത്തിന്റെ അളവോ അല്ല, മറിച്ച് സത്താപരമായ ഒന്നാണ്. മറ്റൊരു രീതിയിലും സംഭവിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്ന ഒന്നാണ് ‘കണ്ടിൻജന്റ്’ ആയ വസ്തുത. ശാസ്ത്രീയ സംഭാവ്യതകൾ അനിശ്ചിതത്വത്തിനുള്ളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; അവ ഒരിക്കലും അതിനെ നിർമ്മിക്കുന്നില്ല. ഒരു ഫലം ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കണമെങ്കിൽ തന്നെ, ആ ഫലം അനിവാര്യമായ ഒന്നല്ല (Not necessary) എന്ന മുൻകൂർ ധാരണ അത്യാവശ്യമാണ്. ഇത്തരം വേർതിരിവുകൾ ഇല്ലെങ്കിൽ യാദൃച്ഛികതയെ അരാജകത്വമായും, സംഭാവ്യതയെ അജ്ഞതയായും, അനിശ്ചിതത്വത്തെ അർത്ഥശൂന്യതയായും നാം തെറ്റിദ്ധരിക്കും.

1.2 നിയതിവാദം ഇല്ലാത്ത നിയമബദ്ധത: ക്ലാസിക്കൽ ഭൗതികശാസ്ത്രവും പ്രവചന പരിമിതികളും

പ്രകൃതിനിയമങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കർക്കശമായ നിയതിവാദത്തിന് (Strict determinism) നിദാനമാണെന്ന തെറ്റായ ധാരണ ശാസ്ത്ര സംവാദങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലവിലെ അവസ്ഥ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞാൽ ഭാവി കൃത്യമായി പ്രവചിക്കാം എന്ന ലാപ്ലേഷ്യൻ സങ്കല്പമാണ് ഇതിന് ആധാരം. എന്നാൽ ആധുനിക ശാസ്ത്രം, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിന്റെ സഹായം കൂടാതെ തന്നെ ഈ സങ്കല്പത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

ക്ലാസിക്കൽ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ചില വ്യവസ്ഥകൾ നിയത സമവാക്യങ്ങളാൽ (Deterministic equations) നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവ പ്രായോഗികമായി പ്രവചനാതീതമാണ്. ‘കെയോസ്’ (Chaos) സിദ്ധാന്തം ഇതിനെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇത്തരം വ്യവസ്ഥകളിൽ പ്രാരംഭ അവസ്ഥയിലുണ്ടാകുന്ന അതിസൂക്ഷ്മമായ മാറ്റങ്ങൾ പോലും കാലക്രമേണ വലിയ വ്യതിയാനങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. നിയമങ്ങൾ നിയതമായി തുടരുമ്പോഴും, ദീർഘകാല ഫലങ്ങൾ പ്രവചനാതീതമാകുന്നു. ഈ പ്രതിഭാസത്തെയാണ് നാം സാധാരണയായി ‘ബട്ടർഫ്ലൈ ഇഫക്റ്റ്’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; അതായത്, ലോകത്തിന്റെ ഒരറ്റത്ത് ഒരു ചിത്രശലഭം ചിറകടിക്കുന്നത് മറ്റൊരിടത്ത് ഒരു കൊടുങ്കാറ്റിന് കാരണമായേക്കാം എന്ന സങ്കല്പം.

കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനം ഇതിന് ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു ചെറിയ വ്യത്യാസം—ഉദാഹരണത്തിന് താപനിലയിലെ വെറും 1 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസിന്റെ മാറ്റം—ഒരാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് വലിയ തോതിലുള്ള പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയേക്കാം. അത് ചിലപ്പോൾ മഴയ്ക്ക് പകരം കഠിനമായ വെയിലിലേക്ക് കാര്യങ്ങളെ എത്തിക്കാം. ഇതുകൊണ്ടാണ് ഒരാഴ്ചയിൽ കൂടുതൽ മുൻകൂട്ടി കൃത്യമായ കാലാവസ്ഥാ വിവരം നൽകാൻ ശാസ്ത്രത്തിന് പരിമിതികളുള്ളത്. അന്തരീക്ഷ ചലനങ്ങൾ, പ്രക്ഷുബ്ധ പ്രവാഹം (Turbulent flow), ഗുരുത്വാകർഷണ സംബന്ധിയായ ‘ത്രീ ബോഡി പ്രോബ്ലം’ എന്നിവയിലെല്ലാം ഇതേ സങ്കീർണ്ണത കാണാം. ഇവിടെ നിയമങ്ങൾ സാധ്യതകളെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഒരു നിശ്ചിത ഫലത്തെ ഉറപ്പുനൽകുന്നില്ല. ഇത് കാര്യകാരണ ബന്ധത്തിന്റെ തകർച്ചയല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ ജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായ പരിമിതിയാണ്.

സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ മെക്കാനിക്സ് ഈ ആശയത്തെ കൂടുതൽ ബലപ്പെടുത്തുന്നു. താപനിലയും മർദ്ദവും പോലുള്ള ഗുണങ്ങൾ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് കണികകളുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. ഓരോ കണികയും ഭൗതിക നിയമങ്ങൾ പാലിക്കുമ്പോഴും അവയുടെ ഓരോന്നിന്റെയും പാത പിന്തുടരുക അസാധ്യമാണ്. ഭൗതിക നിയമങ്ങൾ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് കൂട്ടായ വിതരണങ്ങളിലൂടെയാണ്. തന്മാത്രാ തലത്തിലെ സൂക്ഷ്മ ഫലങ്ങൾ പ്രവചിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നത് വാതക നിയമങ്ങളുടെയോ ബ്രൗണിയൻ ചലനത്തിന്റെയോ നിയമബദ്ധതയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. ഇതിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്ന പാഠം വ്യക്തമാണ്: നിയമബദ്ധത എന്നത് ഫലങ്ങളുടെ പൂർണ്ണമായ മുൻനിശ്ചയമല്ല (Outcome determinism). നിയമങ്ങൾക്ക് ചില പരിധികളും സ്ഥിരതകളും നിശ്ചയിക്കാൻ കഴിയും, എന്നാൽ അവ ഏകപക്ഷീയമായ ചരിത്രത്തെ നിർമ്മിക്കുന്നില്ല. പ്രത്യേക ഫലങ്ങൾ അനിവാര്യമാണെന്ന് കരുതുന്ന നിയതിവാദം ശാസ്ത്രീയ നിയമങ്ങളുടെ സ്വാഭാവിക പരിണതിയല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രം തന്നെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്താത്ത ഒരു മെറ്റാഫിസിക്കൽ അതിവാദം മാത്രമാണ്. ക്ലാസിക്കൽ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ തന്നെ അനിശ്ചിതത്വത്തിനും തുറന്ന സ്വഭാവത്തിനും സ്ഥാനമുണ്ടെന്ന ഈ തിരിച്ചറിവ് ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലെയും ജീവശാസ്ത്രത്തിലെയും സങ്കീർണ്ണമായ നിയമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു.

1.3 ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സും ഭൗതികമായ അനിശ്ചിതത്വവും (Physical Indeterminacy)

ക്ലാസിക്കൽ ഭൗതികശാസ്ത്രം നിയമബദ്ധതയെയും നിയതിവാദത്തെയും (Determinism) തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചു കഴിഞ്ഞുവെങ്കിൽ, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സ് ഭൗതിക വിവരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാന തലത്തിൽ തന്നെ ‘സംഭാവ്യത’ (Probability) പ്രതിഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട് ആ മാറ്റത്തെ പൂർണ്ണമാക്കുന്നു. പലർക്കും ക്വാണ്ടം സിദ്ധാന്തം എന്നത് ക്ലാസിക്കൽ നിയതിവാദത്തിൽ നിന്നുള്ള നിർണ്ണായകമായ വിച്ഛേദവും പ്രകൃതിയിലെ യാദൃച്ഛികതയുടെ മുഖ്യ ഉറവിടവുമാണ്. അതിനാൽ, ശാസ്ത്രത്തിലെ അനിശ്ചിതത്വത്തെ (Contingency) കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവതരമായ ഏത് പഠനവും ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിനെ ദുരൂഹതകളില്ലാതെ അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ക്വാണ്ടം സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ കാതൽ എന്നത് വസ്തുക്കളുടെ പാതകളെ (Trajectories) കുറിച്ചുള്ള ക്ലാസിക്കൽ സങ്കല്പത്തിന് പകരം ‘ക്വാണ്ടം അവസ്ഥകളെ’ (Quantum states) പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഇവ സാധാരണയായി വേവ് ഫങ്ഷനുകളിലോ സ്റ്റേറ്റ് വെക്ടറുകളാലോ ആണ് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ അവസ്ഥകൾ എല്ലാ ഭൗതിക നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കും നിശ്ചിത മൂല്യങ്ങൾ നൽകുന്നില്ല; പകരം തിട്ടപ്പെടുത്തലുകളിലൂടെ (Measurements) ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ള ഫലങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ക്രമബദ്ധമായ പ്രൊബേബിലിറ്റി ആംപ്ലിറ്റ്യൂഡുകളെ ഇവ ക്രോഡീകരിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം അവസ്ഥയുടെ കാലികമായ പരിണാമം ഷ്രോഡിൻജർ സമവാക്യം അനുസരിച്ച് നിയമബദ്ധവും നിയതവുമാണ്. എന്നാൽ അളവെടുപ്പ് നടക്കുമ്പോൾ ഏത് കൃത്യമായ ഫലം പുറത്തുവരും എന്നത് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല എന്നതാണ് ഇതിലെ പ്രത്യേകത.

ഹെയ്‌സൻബർഗിന്റെ അനിശ്ചിതത്വ തത്വം ഈ സന്ദർഭത്തിൽ പലപ്പോഴും തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. വസ്തുക്കൾക്ക് ഗുണധർമ്മങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയോ യാഥാർത്ഥ്യം അവ്യക്തമാണെന്നോ അല്ല ഈ തത്വം അർത്ഥമാക്കുന്നത്. മറിച്ച്, ഒരു ക്വാണ്ടം അവസ്ഥയിൽ സ്ഥാനവും ആക്കവും (Momentum) പോലുള്ള ജോഡി നിരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് ഒരേസമയം കൃത്യമായ മൂല്യങ്ങൾ നൽകാനാവില്ല എന്ന ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ പരിമിതിയെയാണത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത് പരീക്ഷണ രീതിയുടെ പരാജയമല്ല, മറിച്ച് ക്വാണ്ടം അവസ്ഥകളുടെ സഹജമായ ഘടനയാണ്.

കൂടുതൽ മൗലികമായി പറഞ്ഞാൽ, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സ് വ്യക്തിഗത സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തീർച്ചയെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നത് സാധ്യതകളുടെ വിതരണങ്ങളെ (Probability distributions) അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു പ്രത്യേക റേഡിയോ ആക്ടീവ് ആറ്റം എപ്പോൾ വിഘടിക്കുമെന്ന് സിദ്ധാന്തം പ്രവചിക്കുന്നില്ല; പകരം ഒരു വലിയ കൂട്ടം ആറ്റങ്ങളുടെ വിഘടന നിരക്ക് അത് കൃത്യമായി കണക്കാക്കുന്നു. ഇത് ലളിതമായി ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാം: നമ്മുടെ പക്കൽ 100 റേഡിയോ ആക്ടീവ് ആറ്റങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരു മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ അതിൽ 50 എണ്ണം വിഘടിക്കുമെന്ന് കൃത്യമായി പറയാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ ആ 100-ൽ ഏത് 50 ആറ്റങ്ങളാണ് വിഘടിക്കുക എന്ന് മുൻകൂട്ടി പറയാൻ ഒരു മാർഗവുമില്ല. ഓരോ വ്യക്തിഗത ആറ്റത്തിനും വിഘടിക്കാനോ നിലനിൽക്കാനോ 50% സാധ്യത മാത്രമേയുള്ളൂ. ഇതേ ഘടന പ്രശസ്തമായ ‘ഡബിൾ-സ്ലിറ്റ്’ (Double-slit experiment) പരീക്ഷണത്തിലും കാണാം. ഒരു ഇലക്ട്രോൺ ഓരോ തവണ സ്ലിറ്റിലൂടെ കടക്കുമ്പോൾ അത് തിരശീലയിൽ ഏത് സ്ഥാനത്ത് പതിക്കും എന്ന് മുൻകൂട്ടി പറയാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ ആയിരക്കണക്കിന് ഇലക്ട്രോണുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പരീക്ഷണം ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ, വളരെ സ്ഥിരതയുള്ള ഒരു പാറ്റേൺ (Interference pattern) രൂപപ്പെടുന്നു. ഓരോ സംഭവവും വ്യക്തിഗതമായി നോക്കിയാൽ അനിശ്ചിതമായിരിക്കുമ്പോഴും, മൊത്തത്തിലുള്ള ഫലം കൃത്യമായ ഗണിതശാസ്ത്ര നിയമങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. ഇത് ക്വാണ്ടം നിയമങ്ങൾ വ്യക്തിഗത പാതകളെ നിർണ്ണയിക്കാതെ, ഫലങ്ങളുടെ വിതരണങ്ങളെ (Distributions) അതീവ കൃത്യതയോടെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.

ഇതേ ഘടന ക്വാണ്ടം ടണലിംഗ് (Quantum tunneling) എന്ന പ്രതിഭാസത്തിലും കാണാം. ക്ലാസിക്കൽ ഭൗതികശാസ്ത്രം അനുസരിച്ച്, ഒരു കണികയ്ക്ക് അതിന്റെ ഊർജ്ജത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന ഒരു പൊട്ടൻഷ്യൽ ബാരിയർ (Potential barrier) കടന്നുപോകാൻ സാധ്യമല്ല—ഒരു പന്തിനെ മതിൽ എറിഞ്ഞു കടത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നത് പോലെയാണത്. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിൽ, കണിക അത്തരം ഒരു തടസ്സം തുരന്നു കടക്കാനുള്ള (Tunneling) ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട സാധ്യത നിലനിൽക്കുന്നു. ഓരോ വ്യക്തിഗത കണികയും ഇത്തരത്തിൽ ടണൽ ചെയ്യുമോ ഇല്ലയോ എന്ന് മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ വലിയ തോതിൽ പരീക്ഷണം ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ടണലിംഗ് സംഭവങ്ങളുടെ നിരക്ക് കൃത്യമായ ഗണിതശാസ്ത്ര നിയമങ്ങൾക്കനുസരിച്ചായിരിക്കും. ഇവിടെ നിയമങ്ങൾ കണികയുടെ പെരുമാറ്റത്തെ കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഓരോ പ്രത്യേക സംഭവത്തിന്റെ ഫലം അവ നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല. ഇതുവഴി, ക്വാണ്ടം നിയമങ്ങൾ അനിയന്ത്രിതമായ അരാജകത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ഫലങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കാത്ത, എന്നാൽ അതീവ കൃത്യമായ ഒരു ക്രമബദ്ധതയാണ് അവ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

ഈ പ്രവചനങ്ങൾ കേവലം ഊഹങ്ങളല്ല, മറിച്ച് അതിസൂക്ഷ്മമായ ഗണിതശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടുകളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുന്നതും പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ തെളിയിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്. അതിനാൽ, ക്വാണ്ടം അനിശ്ചിതത്വം എന്നത് അറിവില്ലായ്മയല്ല, മറിച്ച് സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ സഹജമായ സവിശേഷതയാണ്. ഫലങ്ങളുടെ അനിശ്ചിതത്വവും നിയമബദ്ധതയുടെ അഭാവവും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. ശാസ്ത്രചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കൃത്യതയുള്ള സിദ്ധാന്തങ്ങളിലൊന്നായ ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സ് നൽകുന്ന സംഭാവ്യതകൾ തന്നിഷ്ടപ്രകാരമുള്ളവയല്ല; അവ സംരക്ഷണ നിയമങ്ങൾക്കും (Conservation laws) സമമിതികൾക്കും വിധേയമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സ് ക്രമത്തിൽ നിന്ന് അരാജകത്വത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമല്ല, മറിച്ച് പാതകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വിവരണത്തിൽ നിന്ന് വിതരണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വിവരണത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമാണ്.

ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനായ സ്റ്റീഫൻ ബാർ പറയുന്നതുപോലെ, ക്വാണ്ടം അനിശ്ചിതത്വത്തെ (Quantum indeterminacy) ക്രമത്തിന്റെ അഭാവമായല്ല കാണേണ്ടത്; മറിച്ച്, ക്ലാസിക്കൽ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ യാന്ത്രികമായ ചലനപഥങ്ങളിലേക്ക് (Trajectories) ചുരുക്കാൻ കഴിയാത്ത മറ്റൊരു തരം ക്രമത്തിന്റെ സാന്നിധ്യമായാണ് അതിനെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. ഓരോരോ ഫലങ്ങളെയും മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ ക്വാണ്ടം നിയമങ്ങൾ അയവ് കാണിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അവയുടെ ഫലങ്ങളുടെ സംഭാവ്യതകളെ (Probabilities) അതീവ കൃത്യതയോടെയാണ് ഈ നിയമങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. രൂപകപരമായി പറഞ്ഞാൽ, തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സിലെ ‘ആക്ട്’ (Act), ‘പോട്ടൻസി’ (Potency) എന്നീ സങ്കല്പങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ക്വാണ്ടം വിവരണങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു ദാർശനിക ചട്ടക്കൂട് നൽകുന്നുണ്ട്. ഒരു ക്വാണ്ടം അവസ്ഥ (Quantum state) എന്നത് യഥാർത്ഥ സാധ്യതകളുടെ (Real possibilities) ഒരു ഘടനയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; അതിനെ അളക്കുന്നത് ആ സാധ്യതകളിൽ ഒന്നിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായി (Actualization) കണക്കാക്കാം. ഈ രൂപകം ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിനെ വിശദീകരിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, സംഭാവ്യതകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ‘സാധ്യതകൾ’ (Probabilistic potentiality) ക്ലാസിക്കൽ മെറ്റാഫിസിക്സിന് അന്യമല്ലെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

1.4 ജൈവിക അനിശ്ചിതത്വം: വ്യതിയാനം, പരിമിതികൾ, യാദൃച്ഛികമല്ലാത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ്

ശാസ്ത്രത്തിലെ അനിശ്ചിതത്വത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ ജൈവവ്യവസ്ഥകൾ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. കാരണം, അവ സാംഖ്യിക പ്രക്രിയകളെയും (Stochastic processes) അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനാപരമായ പരിമിതികളെയും ഒരേസമയം സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു. പരിണാമ സിദ്ധാന്തത്തിലാണ് ഇത് ഏറ്റവും വ്യക്തമായി പ്രകടമാകുന്നത്. പരിണാമ ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ മ്യൂട്ടേഷനുകൾ “യാദൃച്ഛികം” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവയ്ക്ക് കാരണങ്ങളില്ലെന്നോ പരിധികളില്ലെന്നോ അർത്ഥമില്ല. മറിച്ച്, ഒരു ജീവിയുടെ നിലനിൽപ്പിന് (Fitness) ഗുണകരമാകുമോ എന്നതിനെ സംബന്ധിച്ച് അവ മുൻധാരണകളില്ലാത്തവയാണ് എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. അതായത്, ഒരു പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ ജീവിക്ക് ആവശ്യമായതുകൊണ്ടല്ല മ്യൂട്ടേഷനുകൾ സംഭവിക്കുന്നത്. ഇത് ക്രമത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് ജനിതക മാറ്റങ്ങളും അതിജീവന ഫലങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്.

ആന്റിബയോട്ടിക് റെസിസ്റ്റൻസ് ഇതിന് ഒരു നല്ല ഉദാഹരണമാണ്. ബാക്ടീരിയകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ജനിതക മാറ്റങ്ങൾ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളെ ബോധപൂർവ്വം ‘തിരസ്കരിക്കാൻ’ വേണ്ടി ഉണ്ടാകുന്നതല്ല. മറിച്ച്, ചികിത്സ തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപേ തന്നെ ചില ബാക്ടീരിയകളിൽ അവിചാരിതമായി ഇത്തരം മ്യൂട്ടേഷനുകൾ സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം. എന്നാൽ ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രയോഗം ശക്തമായ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമ്മർദ്ദം (Selection pressure) സൃഷ്ടിക്കുന്നു: പ്രതിരോധമില്ലാത്ത ബാക്ടീരിയകൾ വ്യാപകമായി നശിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, പ്രതിരോധമുള്ളവയ്ക്ക് അതിജീവിക്കാനും പെരുകാനും അവസരം ലഭിക്കുന്നു. ഇവിടെ യാദൃച്ഛികമായ വ്യതിയാനവും യാദൃച്ഛികമല്ലാത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പും ചേർന്നാണ് പരിണാമത്തിന്റെ പാത രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.

തന്മാത്രാ തലത്തിൽ ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങൾ ഡി.എൻ.എ ഇരട്ടിപ്പിക്കൽ, അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ, ഭൗതിക പരിമിതികൾ എന്നിവയാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു. ചില മാറ്റങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ സംഭവിക്കുമ്പോൾ മറ്റു ചിലവ ഒരിക്കലും സംഭവിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ, പ്രകൃതിനിർദ്ധാരണം ഇടപെടുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ജൈവിക വ്യതിയാനങ്ങളുടെ ലോകം കൃത്യമായി രൂപപ്പെടുത്തിയ ഒന്നാണ്. പ്രകൃതിനിർദ്ധാരണം എന്നത് ഒട്ടും യാദൃച്ഛികമായ ഒന്നല്ല. അതിജീവനം പരിസ്ഥിതിയെയും ജീവിയുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമതയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അത് ഒരു ഫിൽറ്റർപോലെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ഗുണകരമായ വ്യതിയാനങ്ങളെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ദോഷകരമായവയെ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്റ്റോകാസ്റ്റിക് വ്യതിയാനങ്ങളും യാദൃച്ഛികമല്ലാത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പും ചേരുമ്പോൾ പരിണാമ പാതകൾ തന്നിഷ്ടപ്രകാരമുള്ളതോ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചതോ അല്ലാത്ത രീതിയിൽ വികസിക്കുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ‘ഫിറ്റ്‌നസ് ലാൻഡ്‌സ്‌കേപ്പുകൾ’ എന്ന സങ്കല്പം സഹായിക്കും. ഇത് മലകളും താഴ്വരകളുമുള്ള ഒരു സ്ഥലം പോലെയാണ്. ഓരോ ജീവിയും അതിജീവനത്തിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ ഉയർന്ന മേഖലകളിലേക്ക് കയറാൻ നിരന്തരം ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ, അവർ എത്തിച്ചേരുന്നത് ആ സ്ഥലത്തെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന കൊടുമുടിയിലാണോ (Global optimum) അതോ പ്രാദേശികമായി ഉയർന്ന ഏതെങ്കിലും കുന്നിൻമുകളിലാണോ (Local optimum) എന്ന് ഒരിക്കലും ഉറപ്പില്ല.

ജൈവവികാസത്തിൽ ‘ഡെവലപ്മെന്റൽ കൺസ്ട്രെയിന്റ്സ്’ എന്ന ആശയം ഇതേ വസ്തുതയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. എല്ലാ സിദ്ധാന്തപരമായ ജനിതക മാറ്റങ്ങളും ജീവശാസ്ത്രപരമായി സാദ്ധ്യമല്ല. ഭ്രൂണവികാസത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനകൾ ചില മാറ്റങ്ങളെ തടയുകയും മറ്റു ചില പാതകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ, പരിണാമം എന്നത് അനന്തമായ സാധ്യതകളുടെ ഒരു ശൂന്യാവകാശത്തിൽ തന്നിഷ്ടപ്രകാരം സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒന്നല്ല; മറിച്ച്, ഭൗതികവും ഘടനാപരവുമായി രൂപപ്പെടുത്തിയ ഒരു നിശ്ചിത സാധ്യതാമേഖലയിലൂടെയാണ് അത് നീങ്ങുന്നത്. ചരിത്രപരമായ ആകസ്മികതകളും പരിസ്ഥിതി മാറ്റങ്ങളും ഈ പാതകളെ സ്വാധീനിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മൊത്തത്തിലുള്ള ചലനം നിയമബദ്ധമായി തുടരുന്നു.

സമകാലിക തോമിസ്റ്റിക് ചിന്തകനായ ഫാദർ മാരിയൂസ് തബാചെക്, പരിണാമ പ്രക്രിയയിലെ ഈ സാംഖ്യിക സ്വഭാവം ലക്ഷ്യബോധവുമായി (Teleology) എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുന്നു എന്ന് വിശകലനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിൽ ജൈവികമായ യാദൃച്ഛികത എന്നത് ഒരിക്കലും ഒരു ശൂന്യതയിലല്ല സംഭവിക്കുന്നത്. മ്യൂട്ടേഷനുകൾ ഡി.എൻ.എ-യുടെ രാസഘടനയ്ക്കും ഭൗതിക പരിമിതികൾക്കും വിധേയമാണെന്നതിനാൽ ഇവിടുത്തെ ‘ആകസ്മികത’ എന്നത് അനിയന്ത്രിതമായ അരാജകത്വമല്ല, മറിച്ച് ഭൗതിക നിയമങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള അതിരുകൾക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ടുള്ള ഒരു അന്വേഷണ പ്രക്രിയയാണ്. പരമ്പരാഗത വീക്ഷണങ്ങളിൽ ലക്ഷ്യം (Purpose) എന്നത് ഒരു നേർരേഖയിലുള്ള സഞ്ചാരമായാണ് പലപ്പോഴും കരുതപ്പെടാറുള്ളത്. എന്നാൽ തബാചെക്കിന്റെ യുക്തിയനുസരിച്ച്, പ്രകൃതി കൈവരിക്കുന്ന ‘രൂപവും’ (Form) ‘ധർമ്മവുമാണ്’ (Function) അതിന്റെ ലക്ഷ്യത്തെ ആത്യന്തികമായി നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.

‘കാഴ്ച’ എന്ന ജൈവധർമ്മത്തിന്റെ പരിണാമം ഇതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. ലളിതമായ പ്രകാശഗ്രാഹി കോശങ്ങളിൽ (Light-sensitive cells) നിന്ന് ലെൻസ്, ററ്റിന, ഓപ്റ്റിക് നാഡി എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സങ്കീർണ്ണ കണ്ണുകളിലേക്കുള്ള പരിണാമം ഒരൊറ്റ നേർരേഖയിലൂടെയല്ല നടന്നത്. വിവിധ ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമായ ഘടനകളോടെയും പാതകളിലൂടെയും കാഴ്ച എന്ന കഴിവ് പലപ്പോഴായി പുനരാവിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നു (Convergent evolution). ഇതു കാണിക്കുന്നത്, നിശ്ചിതമായ ചില ലക്ഷ്യസാദ്ധ്യതകൾ (Functional goals) നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അവയിലേക്കുള്ള പാതകൾ അതീവ അനിശ്ചിതവും ചരിത്രസംബന്ധിതവുമാണെന്നതാണ്.

ഇവിടെ സാംഖ്യികത (Stochasticity) എന്നത് സ്ഥിരതയുള്ളതും പ്രായോഗികവുമായ രൂപങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ പ്രകൃതി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ഉപകരണമായി മാറുന്നു. മെറ്റാഫിസിക്കൽ തലത്തിൽ നോക്കിയാൽ, ദൈവം പ്രകൃതിയിലെ ഓരോ ജനിതക മാറ്റത്തെയും നേരിട്ട് നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒന്നല്ല എന്ന് നമുക്ക് കാണാം. പ്രകൃതിക്ക് അതിന്റെ തന്നെ നിയമങ്ങൾ (Secondary causes) നൽകുന്നതിലൂടെ സൃഷ്ടിയുടെ സ്വയംഭരണാധികാരത്തെയും സമഗ്രതയെയും ദൈവം ബഹുമാനിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ പരിണാമത്തിലെ അനിശ്ചിതത്വം എന്നത് ദൈവത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിനു അതിന്റെ തന്നെ പരിണാമ പാതകളിൽ പങ്കുചേരാൻ ദൈവം നൽകിയ ‘ക്രിയാത്മകമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ’ (Creative Freedom) ഉദാത്തമായ ആവിഷ്കാരമാണ്.

1.5 ഒന്നാം ഭാഗത്തിന്റെ ഉപസംഹാരം

ക്ലാസിക്കൽ ഭൗതികശാസ്ത്രം, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സ്, ജീവശാസ്ത്രം എന്നിവയിലുടനീളം ആധുനിക ശാസ്ത്രം വിവരിക്കുന്നത് ക്രമബദ്ധവും എന്നാൽ തുറന്നതുമായ (Ordered yet open) ഒരു ലോകത്തെയാണ്. നിയമങ്ങൾ സാധ്യതകളുടെ പരിധി നിശ്ചയിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഏകപക്ഷീയമായ ചരിത്രങ്ങളെ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നില്ല. ഈ അർത്ഥത്തിൽ, അനിശ്ചിതത്വം എന്നത് ശാസ്ത്രീയ വിശദീകരണത്തിലെ പോരായ്മയല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ സഹജമായ സ്വഭാവമാണ്. ഇതുവരെയുള്ള വിശകലനം ശാസ്ത്രീയ വിവരണങ്ങളുടെ പരിധിയിലുള്ളതാണ്; യാതൊരുവിധ മെറ്റാഫിസിക്കൽ വ്യാഖ്യാനങ്ങളും ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല. ഇനി ഉയരുന്ന ചോദ്യം അനിശ്ചിതത്വം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതല്ല, മറിച്ച് അത്തരമൊരു ലോകത്തെ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാം എന്നതാണ്. അതിനായി ശാസ്ത്രീയ മാതൃകകളിൽ നിന്ന് മെറ്റാഫിസിക്കൽ വിശകലനത്തിലേക്ക് മാറേണ്ടതുണ്ട്.

രണ്ടാം ഭാഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതിന് മുൻപ്

രണ്ടാം ഭാഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതിന് മുൻപ് ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒന്നാം ഭാഗത്തിൽ നാം ചർച്ച ചെയ്ത ശാസ്ത്രീയ വിവരണങ്ങൾ അവയുടെ അന്വേഷണ മണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ പൂർണ്ണമായും സ്വയംപര്യാപ്തമാണ്. ക്ലാസിക്കൽ ഭൗതികശാസ്ത്രമോ, ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സോ, പരിണാമ ജീവശാസ്ത്രമോ ആകട്ടെ, അവ പ്രകൃതിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ മെറ്റാഫിസിക്സിന്റെയോ ദൈവശാസ്ത്രത്തിന്റെയോ ബാഹ്യമായ സഹായം തേടേണ്ടതില്ല. ഇത് ശാസ്ത്രീയ രീതിയുടെ പരിമിതിയല്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ സ്വയംഭരണാധികാരവും കൃത്യതയുമാണ് ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നത്.

എങ്കിലും, ശാസ്ത്രം അതിന്റെ രീതിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളാൽ തന്നെ ‘എപ്രകാരം’ എന്ന പ്രക്രിയപരമായ ചോദ്യങ്ങളിൽ പരിമിതപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്തുകൊണ്ട് നിയമബദ്ധവും എന്നാൽ തുറന്നതുമായ ഇത്തരമൊരു പ്രപഞ്ചം നിലനിൽക്കുന്നു? ശൂന്യതയ്ക്ക് പകരം എന്തുകൊണ്ട് സത്ത ഉണ്ടായി? ഇത്തരം അസ്തിത്വപരമായ ‘എന്തുകൊണ്ട്’ എന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ജ്ഞാനമണ്ഡലത്തിന് അതീതമാണ്. രണ്ടാം ഭാഗത്തിൽ നാം ചർച്ച ചെയ്യുന്ന തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സ്, ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകൾക്ക് പകരമായോ അവയുടെ തിരുത്തലായോ അല്ല നിലകൊള്ളുന്നത്. മറിച്ച്, ശാസ്ത്രം അനാവരണം ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രപഞ്ചക്രമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ സത്തയെയും അർത്ഥത്തെയും വിശകലനം ചെയ്യാനുള്ള ഒരു വ്യാഖ്യാന ചട്ടക്കൂടായാണ് അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ, മെറ്റാഫിസിക്സ് ശാസ്ത്രത്തോട് മത്സരിക്കുകയല്ല; മറിച്ച് ശാസ്ത്രീയ സത്യങ്ങളെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ദാർശനിക അടിത്തറയിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ഭാഗം രണ്ട്: തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സ് - ഒരു വ്യാഖ്യാന ചട്ടക്കൂട്

പ്രോസസ് തിയോളജി പോലുള്ള ആധുനിക ബദലുകൾക്ക് പകരം തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്കൽ ചട്ടക്കൂടാണ് ഈ ലേഖനം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തുറന്ന സ്വഭാവത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നതിനായി ദൈവത്തിന്റെ പദവിയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടതില്ല എന്നതാണ് ഇതിന് കാരണം. പ്രോസസ് ദൈവശാസ്ത്രങ്ങൾ പലപ്പോഴും ദൈവത്തിന്റെ അറിവിനെ കാലികമാക്കിക്കൊണ്ടോ (Updating Divine knowledge), ദൈവികമായ ശക്തിയെ പരിമിതപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടോ ആണ് പ്രപഞ്ചത്തിലെ അനിശ്ചിതത്വത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സ്, ദൈവത്തിന്റെ ഉദാത്തമായ അതിഭൗതികതയെ (Divine Transcendence) ഒട്ടും ചോർന്നുപോകാതെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ, സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട സത്തയുടെ പരിമിതത്വത്തിലൂടെയും ദ്വിതീയ കാരണങ്ങളുടെ (Secondary causes) പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയും ഈ അനിശ്ചിതത്വത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. നിയമബദ്ധമെങ്കിലും മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെടാത്തതുമായ ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിലെ ലോകത്തെ വിശകലനം ചെയ്യാൻ ഈ വീക്ഷണം ഏറെ അനുയോജ്യമാണ്.

2.1 സത്തയുടെ ഒരു ഭാവം എന്ന നിലയിൽ അനിശ്ചിതത്വം (Contingency as a Mode of Being)

ഒന്നാം ഭാഗത്തിൽ നാം കണ്ട ശാസ്ത്രീയ വിവരണങ്ങൾ ക്രമബദ്ധവും എന്നാൽ തുറന്നതുമായ ഒരു ലോകത്തെയാണ് വരച്ചുകാട്ടുന്നത്. ഇവിടെ അവശേഷിക്കുന്ന പ്രസക്തമായ ചോദ്യം ശാസ്ത്രീയമല്ല, മറിച്ച് ദാർശനികമാണ്: അത്തരമൊരു ലോകം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്തായിരിക്കണം? ഭൗതിക പ്രക്രിയകളെ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് മാറി, ആ നിരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് ആധാരമായ ‘സത്തയുടെ ഭാവങ്ങളെ’ (Modes of being) വിശകലനം ചെയ്യുകയാണ് ഇവിടെ വേണ്ടത്. തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സിൽ, അനിശ്ചിതത്വം (Contingency) എന്നത് ഒരു സാംഖ്യിക ഗുണമോ പ്രവചനാതീതത്വത്തിന്റെ അളവോ അല്ല; മറിച്ച്, അത് മൗലികമായ ഒരു സത്താപരമായ വേർതിരിവാണ്. സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിന് ആധാരമായ കാരണം തന്നിൽ തന്നെ ഇല്ലാത്ത ഒന്നിനെയാണ് ‘അനിശ്ചിതമായ സത്ത’ (Contingent being) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അത് നിലനിൽക്കാതിരിക്കാനോ മറ്റൊരു രീതിയിൽ നിലനിൽക്കാനോ സാധ്യതയുള്ള ഒന്നാണ്. ഇതിന് വിപരീതമാണ് ‘അനിവാര്യമായ സത്ത’ (Necessary being); അതിന്റെ അസ്തിത്വമില്ലായ്മ അചിന്തനീയമാണ്. തോമസ് അക്വിനാസിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഈ അർത്ഥത്തിൽ ദൈവം മാത്രമാണ് അനിവാര്യമായ സത്ത. സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ വസ്തുക്കളും അനിശ്ചിതത്വമുള്ളവയാണ്; അത് അവയുടെ പോരായ്മയല്ല, മറിച്ച് സൃഷ്ടി എന്ന അവസ്ഥയുടെ സഹജമായ സ്വഭാവമാണ്.

ഈ വേർതിരിവ് അതീവ പ്രധാനമാണ്. ശാസ്ത്രീയ സംഭാവ്യതകൾ അനിശ്ചിതത്വത്തിനുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവ അനിശ്ചിതത്വത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. യാഥാർത്ഥ്യം അടിസ്ഥാനപരമായിത്തന്നെ അനിശ്ചിതമായതുകൊണ്ടാണ് സംഭാവ്യതാപരമായ വിവരണങ്ങൾ യുക്തിസഹമാകുന്നത്. അക്വിനാസിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, പരിമിതമായ സത്തകളിൽ (Finite beings) നിന്നാണ് അനിശ്ചിതത്വം ഉളവാകുന്നത്. പരിമിതമായ കാരണങ്ങൾ അവയുടെ സ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവയുടെ ക്രിയാശേഷി അനന്തമല്ല. അതിനാൽ, സാധ്യമായ എല്ലാ ഫലങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി നിർണ്ണയിക്കാൻ അവയ്ക്ക് കഴിയില്ല. ഇത് കാര്യകാരണ ബന്ധത്തിന്റെ പരാജയമല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് ആവശ്യമായ നിബന്ധനയാണ്.

ഈ ദൃഷ്ടിക്കോണിൽ, ശാസ്ത്രം കണ്ടെത്തുന്ന ‘തുറന്ന സ്വഭാവം’ (Openness) ഒരു അസ്വാഭാവികതയല്ല, മറിച്ച് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട സത്തയുടെ സ്വാഭാവികമായ ആവിഷ്കാരമാണ്. പ്രപഞ്ചം അനിശ്ചിതത്വമുള്ളതായിരിക്കുന്നത് അത് ദൈവത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായതുകൊണ്ടാണ്. എല്ലാ സംഭവങ്ങളും മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണെങ്കിൽ, അത് സൃഷ്ടാവും സൃഷ്ടിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസത്തെ ഇല്ലാതാക്കുകയും പരിമിത സത്തകളെ കേവലം ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമായി തരംതാഴ്ത്തുകയും ചെയ്യും.

2.2 ഉപകാരണങ്ങളും (Secondary Causation) യാദൃച്ഛികതയുടെ ഉത്ഭവവും

അനിശ്ചിതത്വം എന്നത് പരിമിതത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു അവസ്ഥയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിക്കഴിഞ്ഞാൽ, യാദൃച്ഛികത (Chance) എന്നത് ഒരു സമസ്യയല്ലാതായി മാറുന്നു. തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സിൽ യാദൃച്ഛികത എന്നത് കാര്യകാരണ ബന്ധത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് സ്വതന്ത്രമായ വിവിധ കാര്യകാരണ ശൃംഖലകളുടെ സംഗമമാണ്.

അക്വിനാസ് നൽകുന്ന ഉദാഹരണം ശ്രദ്ധേയമാണ്: ചരക്കുകൾ വിൽക്കാൻ ചന്തയിലേക്ക് പോകുന്ന ഒരാളും മറ്റേതെങ്കിലും കാര്യത്തിനായി അവിടെയെത്തുന്ന മറ്റൊരാളും തമ്മിൽ അവിചാരിതമായി കണ്ടുമുട്ടുന്നു. ഈ കൂടിക്കാഴ്ച യാദൃച്ഛികമാണ്; ഇതിന് കാരണങ്ങളില്ല എന്നതല്ല, മറിച്ച് രണ്ടുപേരും ഇത് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചതല്ല എന്നതാണ് കാരണം. ഓരോരുത്തരുടെയും പ്രവൃത്തികൾ വ്യക്തിഗതമായി നോക്കിയാൽ യുക്തിസഹമാണ്, എന്നാൽ അവയുടെ സംഗമം പ്രവചനാതീതമാണ്. പ്രകൃതിയിലെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും ഇതേ ഘടന കാണാം. പരിമിതമായ കാരണങ്ങൾ അവയുടെ സ്വഭാവമനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സാധ്യമായ എല്ലാ ഇടപെടലുകളെയും മുൻകൂട്ടി കാണുന്നില്ല. പരസ്പര ഏകോപനമില്ലാത്ത കാര്യകാരണ പാതകൾ സന്ധിക്കുമ്പോൾ യാദൃച്ഛികത സംഭവിക്കുന്നു. ഇത് ക്രമത്തെ തകർക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് സങ്കീർണ്ണമായ കാര്യകാരണ മണ്ഡലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ഭാഗ്യം അഥവാ യാദൃച്ഛികത എന്നത് ക്രമത്തിന്റെ തകർച്ചയല്ല, മറിച്ച് കാര്യകാരണങ്ങളുടെ ബഹുത്വത്തിന്റെ (Causal plurality) ഫലമാണ്. ഒരേയൊരു കാരണം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന ലോകത്ത് യാദൃച്ഛികത ഉണ്ടാകില്ല. എന്നാൽ അനേകം കാരണങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന ലോകത്ത് യാദൃച്ഛികത അനിവാര്യമാണ്. അതിനാൽ, യാദൃച്ഛികത എന്നത് ‘ഉപകാരണങ്ങളുടെ’ യാഥാർത്ഥ്യത്തെയാണ് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത്.

2.3 മൈക്രോമാനേജ്‌മെന്റ് ഇല്ലാത്ത ദൈവിക പരിപാലനം

അനിശ്ചിതത്വവും യാദൃച്ഛികതയും പരിമിതമായ കാരണങ്ങളിൽ നിന്ന് അനിവാര്യമായും ഉണ്ടാകുന്നതാണെങ്കിൽ, ദൈവിക പരിപാലനം എങ്ങനെ സാധ്യമാകും എന്ന ചോദ്യം ഉയരാം. പലരും ദൈവിക പരിപാലനത്തെ എല്ലാ സംഭവങ്ങളുടെയും മേലുള്ള പൂർണ്ണമായ നിയന്ത്രണമായാണ് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത്. ഈ സമസ്യ അക്വിനാസിന്റെ മെറ്റാഫിസിക്സിന് അന്യമാണ്. ദൈവം സൃഷ്ടികളുമായി മത്സരിക്കുന്ന ഒരു ഭൗതിക കാരണമല്ല. ദൈവം പ്രപഞ്ചത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് ഇടപെടുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് സത്തയുടെ തന്നെ ആധാരമാണ്. അക്വിനാസിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ദൈവം കാരണങ്ങളുടെ ക്രമത്തെയാണ് (Order of causes) ഭരിക്കുന്നത്, അല്ലാതെ ഓരോ നിസാര ഫലങ്ങളുടെയും മുൻനിശ്ചയത്തെയല്ല.

ഈ വിശദീകരണം തോമിസ്റ്റിക് ദർശനത്തിലെ ‘ഇരട്ട കർതൃത്വം’ (Double Agency) എന്ന തത്വത്തെ മുൻനിർത്തിയുള്ളതാണ്. ഇതനുസരിച്ച്, ഒരു പ്രതിഭാസം എന്നത് ഭാഗികമായി ദൈവത്താലും ഭാഗികമായി പ്രകൃതിയാലും സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നല്ല; മറിച്ച്, അസ്തിത്വത്തിന്റെ സ്രോതസ്സ് എന്ന നിലയിൽ അത് പൂർണ്ണമായും ദൈവത്താലും, പ്രത്യക്ഷത്തിലുള്ള കർമ്മം എന്ന നിലയിൽ അത് പൂർണ്ണമായും പ്രകൃതിയാലുമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. ദൈവത്തിന്റെ കാര്യകാരണത്വം പ്രകൃതിയുടെ കാര്യകാരണത്വവുമായി മത്സരിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച്, അവ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ രണ്ട് മെറ്റാഫിസിക്കൽ തലങ്ങളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

സൃഷ്ടികളെ യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങളായി നിലനിർത്തുന്നതിലൂടെ ദൈവം അവയുടെ സ്വയംഭരണാധികാരത്തെ (Causal autonomy) നിലനിർത്തുന്നു. പ്രാഥമിക കാരണം (Primary causation) ഉപകാരണങ്ങളെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് അവയെ സാധ്യമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അനിശ്ചിതത്വമുള്ള കാരണങ്ങൾ നിലനിൽക്കണമെന്നും അവയുടെ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ അനിശ്ചിതമായ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നുമാണ് ദൈവം ഇച്ഛിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, യാദൃച്ഛിക സംഭവങ്ങൾ ദൈവിക പരിപാലനത്തിന് പുറത്തല്ല. കാരണം, ആ സംഭവങ്ങൾക്ക് ആധാരമായ കാര്യകാരണ ക്രമം തന്നെ ദൈവിക ഇച്ഛയുടെ ഫലമാണ്.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, ഒന്നാം ഭാഗത്തിൽ നാം കണ്ട ശാസ്ത്രീയ ചിത്രങ്ങൾ ദൈവാസ്തിത്വത്തിന് വിരുദ്ധമല്ല. സാംഖ്യിക നിയമങ്ങളും (Stochastic laws) അനിശ്ചിതമായ ചരിത്രങ്ങളും ദൈവത്തിന്റെ അഭാവത്തെയല്ല, മറിച്ച് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ക്രമത്തിന്റെ സവിശേഷതയെയാണ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. ദൈവം എല്ലാത്തിനെയും സൂക്ഷ്മമായി നിയന്ത്രിക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ സൃഷ്ടിച്ച് കൈവിടുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; മറിച്ച് സത്തയുടെ തലത്തിൽ പ്രപഞ്ചത്തെ നിരന്തരം പരിപാലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

മൈക്കൽ ഡോഡ്‌സ് ഈ തോമിസ്റ്റിക് ആശയങ്ങളെ കയോസ്‌ തിയറിയുമായും (Chaos theory) ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സുമായും കോർത്തിണക്കി കൂടുതൽ വ്യക്തതയോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിൽ, പ്രകൃതിയിലെ അനിശ്ചിതത്വവും തുറന്ന സ്വഭാവവും ദൈവത്തിന് ‘ഇടപെടാനുള്ള’ ഒരു വിടവാണെന്ന് കരുതുന്നത് തെറ്റാണ്. പകരം, പ്രകൃതിനിയമങ്ങളെ ലംഘിക്കുകയോ മാറ്റിമറിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ തന്നെ, ഉപകാരണങ്ങളിലൂടെ ദൈവത്തിന് പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ഒരു വേദി ആയാണ് ഈ തുറന്ന സ്വഭാവത്തെ അദ്ദേഹം കാണുന്നത്. പ്രകൃതിക്ക് നൽകപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ സ്വാതന്ത്ര്യം ദൈവത്തിന്റെ അഭാവത്തെയല്ല, മറിച്ച് ദൈവത്തിന് പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള അനന്തമായ സാധ്യതകളെയാണ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്.

രണ്ടാം ഭാഗത്തിന്റെ ഉപസംഹാരം

അനിശ്ചിതത്വം, യാദൃച്ഛികത, സാംഖ്യിക ക്രമം എന്നിവ അസ്വാഭാവികതകളല്ല, മറിച്ച് പരിപാലനത്തിൻ കീഴിലുള്ള ഒരു പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അനിവാര്യ ഘടകങ്ങളാണെന്ന് തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആധുനിക ശാസ്ത്രം ഇന്ന് ചർച്ച ചെയ്യുന്ന നിയമബദ്ധതയും തുറന്ന സ്വഭാവവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം പുതിയൊരു പ്രതിഭാസമല്ല; അത് പുരാതനമായ ഒരു മെറ്റാഫിസിക്കൽ ഘടനയുടെ ശാസ്ത്രീയമായ പുനർവായന മാത്രമാണ്.

ഇവിടെ നിന്ന് ചർച്ച ദൈവശാസ്ത്രത്തിലേക്കു കടക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. അനിശ്ചിതത്വവും ദൈവിക പരിപാലനവും പൊരുത്തപ്പെടുമോ എന്നതല്ല ഇനി ചോദിക്കേണ്ടത്; മറിച്ച് ഇത്തരം ഒരു ലോകം സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ചും ദൈവത്തിന്റെ പ്രവൃത്തിയെക്കുറിച്ചും എന്ത് അർത്ഥമാണ് നൽകുന്നത് എന്നതാണ്.

ഭാഗം മൂന്ന്: ദൈവശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ

3.1 ശൂന്യതയിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയും (Creation Ex Nihilo) അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ ആധാരവും

അനിശ്ചിതത്വം എന്നത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ക്രമത്തിന്റെ സഹജമായ സ്വഭാവമാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞുകഴിഞ്ഞാൽ, ദൈവശാസ്ത്രം ഇവിടെ പ്രവേശിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രത്തിന് ബദലായ ഒരു വിശദീകരണമായല്ല; മറിച്ച്, എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്തരമൊരു ക്രമം നിലനിൽക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകാനാണ്. ക്ലാസിക്കൽ ക്രൈസ്തവ ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ, സൃഷ്ടി എന്നത് നിലവിലുള്ള പദാർത്ഥങ്ങളെ ക്രമീകരിക്കുന്നതോ കാലത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക ബിന്ദുവിൽ ഒരു പ്രക്രിയയ്ക്ക് തുടക്കം കുറിക്കുന്നതോ മാത്രമല്ല. ‘ശൂന്യതയിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടി’ (Creation ex nihilo) എന്നത് കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു അവകാശവാദമാണ്: പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സത്ത തന്നെ സ്വയംഭൂവല്ല, മറിച്ച് അത് നിരന്തരം സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്.

വില്യം കരോൾ വാദിക്കുന്നതുപോലെ, ‘ശൂന്യതയിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടി’ എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിന് ഒരു കാലികമായ തുടക്കം (Temporal beginning) ഉണ്ടോ എന്നതിനെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചുള്ള ഒന്നല്ല. പ്രപഞ്ചത്തിന് തുടക്കമില്ലെന്നും അത് നിത്യമാണെന്നും കരുതിയാൽ പോലും, ദൈവശാസ്ത്രപരമായ അർത്ഥത്തിൽ അത് ഒരു ‘സൃഷ്ടി’ തന്നെയായിരിക്കും. കാരണം, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് അനിശ്ചിതമാണ് (Contingent); അത് സ്വന്തമായി നിലനിൽക്കാൻ കെല്പുള്ളതോ സ്വയം വിശദീകരിക്കാവുന്നതോ ആയ ഒന്നല്ല. ചുരുക്കത്തിൽ, സൃഷ്ടി എന്നത് പ്രപഞ്ച ചരിത്രത്തിലെ ഏതെങ്കിലും ഒരു നിശ്ചിത നിമിഷത്തെയല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചം അതിന്റെ അസ്തിത്വത്തിനായി ദൈവത്തെ എപ്പോഴും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന വസ്തുതയെയാണ് (Ontological dependence).

ഈ വീക്ഷണകോണിൽ, അനിശ്ചിതത്വം എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിൽ അവിചാരിതമായി വന്നുചേർന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് സൃഷ്ടി എന്ന സങ്കല്പത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പരിണതഫലമാണ്. സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുക എന്നാൽ ദൈവത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായിരിക്കുക എന്നാണ്; ദൈവത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായിരിക്കുക എന്നാൽ നിലനിൽപ്പിന് അനിവാര്യതയില്ലാതിരിക്കുക (Lack necessity of existence) എന്നാണ്. സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട യാഥാർത്ഥ്യം അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനുള്ള കാരണം തന്നിൽത്തന്നെ വഹിക്കുന്നില്ല; അത് ‘പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ’ (Participation) നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ പങ്കാളിത്ത സ്വഭാവമാണ് അനിശ്ചിതത്വത്തെ അനിവാര്യമാക്കുന്നത്. ഭൗതികമായ ഉത്ഭവം, പ്രപഞ്ചവിജ്ഞാനീയം (Cosmology), പരിണാമം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ വിവരണങ്ങളുമായി ഈ ദൈവശാസ്ത്ര നിലപാട് മത്സരിക്കുന്നില്ല. ‘ശൂന്യതയിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടി’ എന്നത് കാലത്തിന്റെ തുടക്കത്തെയോ ഭൗതികമായ സംവിധാനങ്ങളെയോ കുറിച്ചുള്ള ഒരു സിദ്ധാന്തമല്ല; അത് ഓരോ നിമിഷവുമുള്ള സത്താപരമായ ആശ്രിതത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രഖ്യാപനമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിന് ഒരു കാലികമായ തുടക്കമുണ്ടെങ്കിലും ഇല്ലെങ്കിലും, അതിന്റെ നിയമങ്ങൾ നിയതമാണെങ്കിലും സാംഖ്യികമാണെങ്കിലും, അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് സ്വയം ആധാരമില്ലാത്തിടത്തോളം അത് അനിശ്ചിതമായി (Contingent) തുടരും.

യാദൃച്ഛികതയെയും സംഭാവ്യതയെയും ദൈവശാസ്ത്രപരമായി എങ്ങനെ കാണണം എന്നതിനെ സംബന്ധിച്ച് ഇതിന് നിർണ്ണായകമായ ഒരു അർത്ഥമുണ്ട്. ഇവ ദൈവത്തിന്റെ അഭാവത്തെയോ സൃഷ്ടിയിലെ പോരായ്മകളെയോ അല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മറിച്ച്, പരിമിതവും പങ്കാളിത്ത സ്വഭാവമുള്ളതും യഥാർത്ഥ കാര്യകാരണ ശേഷിയുള്ളതുമായ ഒരു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലോകത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ ആവിഷ്കാരങ്ങളാണവ. അനിശ്ചിതത്വമില്ലാത്ത ഒരു ലോകം കൂടുതൽ പൂർണ്ണമാവുകയല്ല, മറിച്ച് സൃഷ്ടി എന്ന പദവിയിൽ നിന്ന് താഴെപ്പോകുകയാണ് ചെയ്യുക.

3.2 ദൈവിക ജ്ഞാനവും അനിശ്ചിത ചരിത്രങ്ങളും സ്വാതന്ത്ര്യവും

ഫലങ്ങൾ അനിശ്ചിതമാണെങ്കിൽ ദൈവം അവയെ എങ്ങനെ അറിയുന്നു എന്ന ചോദ്യം പലപ്പോഴും ദൈവശാസ്ത്രപരമായ ആശങ്കകൾക്ക് വഴിവെക്കാറുണ്ട്. ദൈവികമായ മുൻജ്ഞാനം (Foreknowledge) അനിശ്ചിതത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കി അനിവാര്യത അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ? ദൈവിക ജ്ഞാനം മനുഷ്യന്റേതുപോലെ കാലികമോ കാര്യകാരണബന്ധിതമോ ആണെന്ന തെറ്റായ ധാരണയെ തിരുത്തിക്കൊണ്ടാണ് ക്ലാസിക്കൽ ദൈവശാസ്ത്രം ഇതിന് ഉത്തരം നൽകുന്നത്. അക്വിനാസിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ദൈവം പ്രവചനങ്ങളിലൂടെയോ നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയോ അല്ല കാര്യങ്ങൾ അറിയുന്നത്. സമസ്ത സത്തയുടെയും ഉറവിടം എന്ന നിലയിൽ സ്വയം അറിയുന്നതിലൂടെയാണ് ദൈവം സർവ്വവും അറിയുന്നത്. ഈ ജ്ഞാനം കാലത്തിന് അതീതമായതിനാൽ, അത് അറിയപ്പെടുന്ന കാര്യത്തിന്മേൽ കാലികമായ അനിവാര്യത അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നില്ല.

അനിശ്ചിതമായ സംഭവങ്ങളെ അവയുടെ അനിശ്ചിതത്വത്തോടു കൂടിത്തന്നെയാണ് ദൈവം അറിയുന്നത് എന്ന് അക്വിനാസ് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. മനുഷ്യൻ ഒരു വസ്തുവിനെ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് അതിന്റെ സംഭവിച്ചുപോയ ചരിത്രത്തെ കാര്യകാരണപരമായി മാറ്റുന്നില്ലെന്നതുപോലെ, ദൈവത്തിന്റെ അറിവ് സംഭവങ്ങളെ അനിവാര്യതകളാക്കി മാറ്റുന്നില്ല.

ഒരു അനിശ്ചിത ഫലം സംഭവിക്കുമെന്ന് ദൈവം അറിയുന്നു എന്നത് ആ ഫലം അനിവാര്യമായി സംഭവിക്കണം എന്നതിനർത്ഥമല്ല. ഈ വേർതിരിവ് ദൈവിക പരമാധികാരത്തെയും സൃഷ്ടികളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും ഒരേസമയം സംരക്ഷിക്കുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യം, ഉത്തരവാദിത്തം, ധാർമ്മിക മൂല്യം എന്നിവ നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ലോകത്തിന് അനിശ്ചിതത്വം ഒരു പോരായ്മയല്ല, മറിച്ച് അനിവാര്യമായ ഉപാധിയാണ്.

3.3 ആധുനിക സംവാദങ്ങൾ: ജോൺ പോൾക്കിംഗ്ഹോണും ‘നിയമബദ്ധമായ തുറന്ന സ്വഭാവവും’

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വേണം ശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക ദൈവശാസ്ത്ര ചിന്തകളെ വിലയിരുത്താൻ. പ്രശസ്ത സൈദ്ധാന്തിക ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനും ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ ജോൺ പോൾക്കിംഗ്ഹോൺ (John Polkinghorne) ഈ വിഷയത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ നിലപാടുകൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആധുനിക ശാസ്ത്രം വെളിപ്പെടുത്തുന്നത് നിയമബദ്ധവും എന്നാൽ തുറന്നതുമായ (Lawful yet open) ഒരു പ്രപഞ്ചത്തെയാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. ഭാവി എന്നത് ഭൂതകാലത്തിൽ പൂർണ്ണമായി എഴുതപ്പെട്ട ഒന്നാണെന്ന നിയതിവാദത്തെ പോൾക്കിംഗ്ഹോൺ നിരാകരിക്കുന്നു. ക്വാണ്ടം ഭൗതികം, കയോസ്‌ സിദ്ധാന്തം എന്നിവയെ ആധാരമാക്കി, പ്രകൃതിനിയമങ്ങൾ നിശ്ചിത ഫലങ്ങളെയല്ല മറിച്ച് സാധ്യതകളുടെ പരിധികളെയാണ് നിശ്ചയിക്കുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. പ്രകൃതി എന്നത് മുൻകൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയ ഒരു തിരക്കഥ നടപ്പിലാക്കുന്ന യന്ത്രമല്ല, മറിച്ച് നിയമപരമായ പരിമിതികൾക്കുള്ളിൽ വികസിക്കുന്ന ചലനാത്മകമായ ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. ഇതിനെ അദ്ദേഹം ‘നിയമബദ്ധമായ തുറന്ന സ്വഭാവം’ (Lawful openness) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.

പല വശങ്ങളിലും ഈ കാഴ്ചപ്പാട് തോമിസ്റ്റിക് ചട്ടക്കൂടിനോട് യോജിക്കുന്നു. അക്വിനാസ് മുൻപേ പറഞ്ഞുവെച്ച പ്രാഥമികവും ഉപഭേദപരവുമായ കാര്യകാരണങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസത്തെയാണ് പോൾക്കിംഗ്ഹോണിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ ശരിവെക്കുന്നത്. എങ്കിലും, ക്ലാസിക്കൽ മെറ്റാഫിസിക്സിന്റെ അടിത്തറയില്ലാതെ ഭൗതികമായ തലത്തിൽ മാത്രമാണ് പോൾക്കിംഗ്ഹോൺ പലപ്പോഴും തന്റെ വാദങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, ക്ലാസിക്കൽ ദൈവശാസ്ത്രത്തിനുള്ള ഒരു തിരുത്തലായല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ പ്രസക്തി വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ആധുനിക സാക്ഷ്യമായാണ് പോൾക്കിംഗ്ഹോണിനെ വായിക്കേണ്ടത്.

ഉപസംഹാരം

ദൈവശാസ്ത്രത്തിന് അതിന്റെ സഹജമായ പദവിയിൽ സംവദിക്കാൻ അവസരം നൽകുമ്പോൾ, യാദൃച്ഛികതയും ദൈവിക പരിപാലനവും തമ്മിലുള്ള പ്രകടമായ വൈരുദ്ധ്യം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഇവിടെ സൃഷ്ടി എന്നത് അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ (Contingency) ആധാരശിലയാകുന്നു; ദൈവിക പരിപാലനമാകട്ടെ, ബലപ്രയോഗങ്ങളില്ലാതെ തന്നെ പ്രപഞ്ചക്രമത്തെ പരിരക്ഷിക്കുന്നു. സൃഷ്ടികളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഹനിക്കാതെ തന്നെ ചരിത്രത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒന്നാണ് ദൈവിക ജ്ഞാനം. ആധുനിക ശാസ്ത്രം അനാവരണം ചെയ്യുന്ന സാംഖ്യിക പ്രപഞ്ചം (Stochastic Universe) വിശ്വാസത്തിന് ഭീഷണിയല്ല; മറിച്ച്, ദൈവത്തിന്റെ പരമാധികാരത്തെയും സൃഷ്ടികളുടെ കാര്യകാരണ ശേഷിയെയും ഒരേപോലെ ആദരിക്കുന്ന ഒരു സൃഷ്ടിവിജ്ഞാനീയത്തിന്റെ പരിണതഫലമാണ്. ഈ ദർശനം ശാസ്ത്രത്തോട് മത്സരിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രത്തിന് അപ്രാപ്യമായ അസ്തിത്വപരമായ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകിക്കൊണ്ട് അതിനെ പൂർണ്ണമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

നിയതിവാദത്താൽ മാത്രം ഭരിക്കപ്പെടുന്ന പ്രപഞ്ചത്തേക്കാൾ, അനിശ്ചിതത്വമുള്ള കാരണങ്ങളും യാദൃച്ഛികമായ സംഭവങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രപഞ്ചമാണ് കൂടുതൽ പൂർണ്ണമെന്ന് അക്വിനാസ് വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. കാരണം, അത്തരമൊരു ലോകം അസ്തിത്വത്തിന്റെ (Being) കൂടുതൽ വൈവിധ്യപൂർണ്ണമായ പങ്കാളിത്തത്തെയാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. യാദൃച്ഛികമായി ഒന്നും തന്നെ സംഭവിക്കാത്ത ഒരു ലോകം കൂടുതൽ ക്രമബദ്ധമായ ഒന്നാവില്ല, മറിച്ച് സത്താപരമായ അർത്ഥത്തിൽ അതീവ ദരിദ്രമായ ഒന്നായിരിക്കും.

ഐൻസ്റ്റീനും ബോറും തമ്മിൽ നടന്ന ഐതിഹാസികമായ സംവാദം ഈ ദാർശനിക സംഘർഷത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തിയത്. “ദൈവം പ്രപഞ്ചവുമായി പകിട കളിക്കില്ല” എന്ന ഐൻസ്റ്റീന്റെ വിപ്രതിപത്തി, ക്രമം എന്നാൽ അനിവാര്യതയാണെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻധാരണയിൽ നിന്നാണ് ഉടലെടുത്തത്. “ദൈവം എന്തുചെയ്യണമെന്ന് കൽപ്പിക്കുന്നത് നിർത്തൂ” എന്ന നീൽസ് ബോറിന്റെ മറുപടി ഒരു തമാശയായി പലപ്പോഴും ഓർമ്മിക്കപ്പെടാറുണ്ടെങ്കിലും, ക്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ സങ്കല്പങ്ങൾ എത്രമേൽ പരിമിതമാണെന്ന് അത് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ക്ലാസിക്കൽ ദൈവശാസ്ത്രം പണ്ടേ സമർത്ഥിച്ചതുപോലെ, അനിശ്ചിതത്വം എന്നത് ഒരു വൈകല്യമല്ല, മറിച്ച് യഥാർത്ഥമായ ഒരു സൃഷ്ടിക്രമത്തിന്റെ അനന്യമായ മുദ്രയാണ്.

ആധുനിക ശാസ്ത്രം വിവരിക്കുന്ന നിയമബദ്ധവും എന്നാൽ തുറന്നതുമായ ലോകം പ്രകൃതിയുടെ സഹജമായ ലക്ഷണമാണ്. ഇതിന് കൃത്യമായ ദാർശനിക അടിത്തറ തോമിസ്റ്റിക് മെറ്റാഫിസിക്സ് നൽകുന്നു. സൃഷ്ടിയുടെ പരിമിതത്വത്തിൽ അനിശ്ചിതത്വത്തെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും, പരിപാലനത്തെ നിയതിവാദത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായി വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, യാദൃച്ഛികതയും ക്രമവും എങ്ങനെ സഹവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് അത് തെളിയിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഈ സംഭാവ്യതാധിഷ്ഠിത പ്രപഞ്ചം യുക്തിക്കോ വിശ്വാസത്തിനോ വിരുദ്ധമല്ല; മറിച്ച്, കാര്യകാരണ ബന്ധങ്ങളും ചരിത്രപരമായ തുറന്ന സ്വഭാവവും ഒത്തുചേരുന്ന അർത്ഥപൂർണ്ണമായ ഒരു സൃഷ്ടിക്രമത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്. പകിടകൾ മറിയുമ്പോഴും ക്രമം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിഗൂഢതയല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ ദാർശനികമായ പൂർണ്ണതയാണ്.